Bản sắc văn hóa Nga.
Đó là gì?
Trong bài viết này, bạn sẽ có cơ hội khám phá và thấu hiểu nền văn hóa, truyền thống và phong tục của một quốc gia rộng lớn, đa dân tộc như Nga.
Điều hướng trang:
Nga là một đất nước rộng lớn với cộng đồng cư dân đa sắc tộc và đa tôn giáo.
Bản sắc văn hóa Nga được hình thành
qua hàng nghìn năm lịch sử, được bồi đắp bởi truyền thống của nhiều dân tộc đã cùng chung sống trên lãnh thổ này. Văn hóa Nga là một đề tài phức hợp và đa diện, có cội rễ sâu xa trong lịch sử và gắn chặt với những phong tục,
tập quán được truyền
từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá những nét văn hóa Nga - có thể còn xa lạ với những ai vừa đặt chân đến đất nước này và mong muốn hiểu rõ hơn về nó. “Bản sắc văn hóa” là một khái niệm bao hàm nhiều lớp nghĩa. Hãy cùng lần lượt tìm hiểu từng khía cạnh.
Phong tục và truyền thống
Lễ hội, nghi thức và những nét đặc trưng
Để thực sự bước vào thế giới văn hóa Nga và hiểu rõ hơn về tính cách con người Nga, trước hết ta cần làm quen
với phong tục và truyền thống của họ. Đó là gì? Phong tục và truyền thống là một phần không thể thiếu trong đời sống thường nhật, được tiếp nối qua các thế hệ, góp phần tạo nên diện mạo riêng
và di sản văn hóa của dân tộc.
Lòng hiếu khách của người Nga
Hiếu khách là một trong những phẩm chất nổi bật và thu hút nhất của người Nga.
Điều đó thể hiện qua sự sẵn lòng đón tiếp, chăm sóc khách, qua sự thân thiện và cởi mở. Truyền thống hiếu khách của người Nga đã có từ thời xa xưa.
Người Nga luôn mời khách vào nhà, như một cách khẳng định sự nồng hậu, ấm áp và chân thành của mình. Thông thường, chủ nhà sẽ đón khách ngay trước cửa và đưa khách vào bàn tiệc. Một bữa tiệc Nga thường thịnh soạn và đầy ắp món ăn, để mọi người ra về trong cảm giác no đủ và hài lòng. Mỗi bà nội trợ đều có những công thức gia truyền được truyền lại qua nhiều thế hệ. Trong các bữa tiệc, cả chủ lẫn khách thường nâng ly chúc nhau sức khỏe và những điều tốt đẹp. Người Nga không chỉ mời bạn bè, người thân vào dịp lễ tết, mà đôi khi chỉ đơn giản vì muốn gặp gỡ.
Một trong những truyền thống đặc trưng của người Nga là việc tổ chức các ngày lễ tôn giáo và thế tục, vốn qua dòng chảy lịch sử đã hòa quyện trở thành một thể thống nhất. Những ngày lễ phổ biến nhất ở Nga gồm: Tết Dương lịch (1.1), Giáng sinh (7.1), Maslenitsa (Tuần lễ Bánh kếp), Lễ Phục sinh, Ngày Bảo vệ Tổ quốc (23.2), Ngày Quốc tế Phụ nữ (8.3), Ngày Chiến thắng (9.5) và Ngày Nước Nga (12.6).
Truyền thống gia đình và nghi lễ
Gia đình giữ vị trí đặc biệt trong đời sống người Nga. Các truyền thống gia đình được trân trọng và gìn giữ, bởi chúng củng cố sợi dây gắn kết huyết thống. Những nghi lễ đi kèm với truyền thống gia đình đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày, đóng vai trò đặc biệt, mang lại cảm giác an toàn trong vòng tay gia đình và sự tin tưởng vào tương lai. Những nghi lễ phổ biến nhất trong các truyền thống gia đình ở nước Nga hiện đại thường gắn liền với đám cưới, sự ra đời của trẻ nhỏ và lễ rửa tội.
Đám cưới
Một đám cưới truyền thống của người Nga thường là một lễ hội long trọng, có đông đủ khách mời và kéo dài ít nhất 2 ngày. Theo tục lệ, họ hàng và bạn bè của cô dâu chú rể thường được mời đến dự, quây quần bên những bữa tiệc đầy ắp tiếng cười. Lễ cưới truyền thống bắt đầu bằng khoảnh khắc cô dâu và chú rể cùng cắn một miếng bánh mì tròn do mẹ cô dâu nướng, như một lời chúc cho hôn nhân bền lâu và hạnh phúc viên mãn. Người ta tin rằng, kích thước miếng bánh mà đôi tân lang tân nương cắn sẽ hé lộ ai sẽ là người dẫn dắt mái ấm gia đình.
Nghi lễ rửa tội
Trong các gia đình Chính thống giáo, sự chào đời của một đứa trẻ luôn được gắn liền với nghi thức rửa tội thiêng liêng. Trẻ em thường được làm lễ khi còn rất nhỏ, thường không quá hai tuổi. Nghi lễ thánh tẩy diễn ra tại nhà thờ, với sự hiện diện của cha mẹ đỡ đầu, những người thân gần gũi cùng cha mẹ của đứa trẻ.
Linh mục sẽ nhúng đứa trẻ vào bể nước thánh và đọc lời cầu nguyện ban phước. Sau nghi lễ, cha mẹ đỡ đầu được xem như có mối liên kết thiêng liêng với đứa trẻ và gia đình.
Nga là một quốc gia thế tục, không tôn giáo nào giữ vị trí thống trị.
Tuy nhiên, Chính thống giáo là tôn giáo có số tín đồ đông nhất, chiếm khoảng 75% số người có đức tin.
Văn học và nghệ thuật
Các nhà thơ, tiểu thuyết gia, nhạc sĩ, họa sĩ, cộng đồng sáng tạo cùng di sản lịch sử của nước Nga. Khi tìm hiểu một hiện tượng rộng lớn như văn hóa Nga, ta cần nhận ra rằng phần lớn giá trị của nó nằm ở văn học và nghệ thuật. Tiếp theo, chúng ta sẽ cùng khám phá những nhà văn, nhà thơ và nghệ sĩ Nga nổi tiếng, những người đã có những đóng góp to lớn cho văn hóa thế giới và lịch sử nhân loại.
Bạn sẽ không thể hiểu hết nước Nga chỉ bằng lý trí, cũng không thể gói gọn trong một tên gọi thông thường, bởi nước Nga là độc nhất vô nhị - hãy mở lòng và cảm nhận, nếu bạn dám bước vào thế giới ấy.
F. I. Tyutchev
Thơ ca
Thơ ca Nga giữ một vị trí đặc biệt trong văn hóa thế giới, nổi bật bởi chiều sâu tư tưởng, sự tinh tế trong cảm xúc và hình ảnh giàu sức gợi. Những nhà thơ vĩ đại của Nga như: Alexander Sergeyevich Pushkin (1799-1837), Mikhail Yurievich Lermontov (1814-1841), Fyodor Ivanovich Tyutchev (1803-1873), Afanasy Afanasyevich Fet (1820-1892) và Nikolai Alexeyevich Nekrasov (1821-1878). Tất cả họ đã để lại một di sản sâu sắc trong lịch sử văn học.
Tác phẩm của họ được dịch ra nhiều thứ tiếng và đến tận ngày nay vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho độc giả khắp thế giới.
Thơ ca Nga là một phần không thể tách rời của di sản văn hóa nhân loại và vẫn luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho nhiều thế hệ.
Văn xuôi
Văn học cổ điển Nga là một di sản vô giá mà các thiên tài văn chương để lại cho chúng ta. Trong số đó có Leo Nikolayevich Tolstoy (1828-1910), Fyodor Mikhailovich Dostoevsky (1821-1881), Nikolai Vasilyevich Gogol (1809-1852), Mikhail Afanasyevich Bulgakov (1891-1940) và nhiều tác giả khác. Tác phẩm của họ đã trở thành biểu tượng và để lại ảnh hưởng sâu rộng đối với văn hóa thế giới.
Văn học kinh điển Nga được biết đến trên toàn thế giới nhờ tài năng của một tập hợp các tác giả ưu tú, những người đã khéo léo nắm bắt và truyền tải tinh thần của tâm hồn Nga. Để làm được điều này, các nhà văn Nga đã tìm đến trường phái nghệ thuật như chủ nghĩa tượng trưng trong văn học và nghệ thuật, giúp họ diễn đạt những ý niệm phức tạp, đa diện và tinh tế. Chẳng hạn, trong tiểu thuyết “Fathers and Sons” (Cha và con) của Ivan Sergeyevich Turgenev (1818-1883) mô tả thiên nhiên nước Nga như một biểu tượng của tự do và vẻ đẹp, phản chiếu cảm xúc và suy nghĩ của các nhân vật. Trong khi đó, N. V. Gogol trong tác phẩm “Dead Souls” (Linh hồn chết) lại ví nước Nga như một cỗ xe tam mã, tinh tế chỉ ra những đặc trưng riêng của tính cách người Nga.
Hội họa
Dưới đây chỉ là một phần nhỏ trong số các họa sĩ Nga nổi tiếng: Ilya Efimovich Repin (1844-1930), Vasily Vasilievich Kandinsky (1866-1944), Viktor Mikhailovich Vasnetsov (1848-1926), Ivan Konstantinovich Aivazovsky (1817-1900), Valentin Alexandrovich Serov (1865-1911).
Tác phẩm hội họa “Girl with peaches” (Cô gái cùng những quả đào) của V. A. Serov
Bức tranh nổi tiếng “Cô gái cùng những quả đào” của họa sĩ Nga V. A. Serov (1865-1911) được thực hiện vào năm 1887. Tác phẩm khắc họa Vera Mamontova, con gái của nhà hảo tâm Nga S. I. Mamontov (1841-1918). Bức tranh được vẽ theo trường phái ấn tượng và là một trong những minh chứng nổi bật nhất của phong cách này trong nghệ thuật Nga.
Bức tranh gây ấn tượng đặc biệt bởi đã tái hiện trọn vẹn bầu không khí nhẹ nhàng và niềm vui sống đặc trưng của thời kỳ Tân nghệ thuật (Art Nouveau). V. A. Serov đã khắc họa hình ảnh một thiếu nữ hồn nhiên, sinh động; đôi mắt ánh lên niềm vui và sự tò mò trong trẻo. Tác phẩm trở thành biểu tượng của tuổi trẻ, đồng thời là hiện thân của lý tưởng vẻ đẹp thiếu nữ trong nghệ thuật Nga cuối thế kỷ XIX.
Âm nhạc
Những nhà soạn nhạc vĩ đại của nước Nga đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử văn hóa thế giới: Pyotr Ilyich Tchaikovsky (1840-1893), Sergei Vasilyevich Rachmaninoff (1873-1943), Igor Fyodorovich Stravinsky (1882-1971) và nhiều tên tuổi khác. Các tác phẩm của họ đã trở thành kinh điển, được trình diễn rộng rãi trong các buổi hòa nhạc, vở diễn sân khấu, cũng như xuất hiện trong điện ảnh và truyền hình trên khắp thế giới.
Ballet
Âm nhạc của các nhà soạn nhạc Nga được sử dụng rộng rãi trong các vở ballet cổ điển Nga - loại hình nghệ thuật đã trở thành chuẩn mực để noi theo và là đối tượng ngưỡng mộ trên toàn thế giới.
Maya Mikhailovna Plisetskaya (1925-2015) là nữ vũ công ballet huyền thoại người Nga, một trong những ngôi sao rực rỡ nhất của nghệ thuật ballet thế giới trong suốt chiều dài lịch sử.
Các trường đào tạo ballet ở Nga nổi tiếng với chất lượng huấn luyện hàng đầu và những học viên tài năng xuất chúng. Khán giả có thể thưởng thức các vở ballet đẳng cấp thế giới tại ít nhất hai nhà hát danh tiếng của Nga: “Bolshoi” (Moscow) và “Mariinsky” (St. Petersburg).
Hai nhà hát này thực sự có thể được coi là những biểu tượng sống động của văn hóa và nghệ thuật Nga.
St. Petersburg được mệnh danh là thủ đô phương Bắc của nước Nga. Thành phố được thành lập vào năm 1703 dưới triều đại của Hoàng đế Peter Đại Đế (1672-1725), người đã chọn vị trí chiến lược lý tưởng để củng cố sức mạnh của nhà nước Nga. St. Petersburg nổi tiếng với vô số danh lam thắng cảnh, những kiệt tác kiến trúc và các bảo tàng đồ sộ.
Cung Điện Mùa Đông và Bảo tàng Hermitage là một trong những bảo tàng lớn nhất thế giới, với bộ sưu tập lên đến khoảng 3 triệu hiện vật. Tòa kiến trúc tráng lệ này được xây dựng vào năm 1762 dưới bàn tay tài hoa của kiến trúc sư B. F. Rastrelli (1700-1771).
Nhà thờ Thánh Isaac là nhà thờ Chính thống giáo lớn nhất nước Nga và là một trong những biểu tượng nổi bật của thành phố. Ngôi thánh đường này được xây dựng theo thiết kế của kiến trúc sư A. Montferrand (1786-1858).
Tượng Kỵ Sĩ Đồng là công trình tưởng niệm Peter Đại Đế, được điêu khắc bởi nghệ nhân chạm khắc E. M. Falcone (1716-1791) trong giai đoạn 1768-1778.
Nhà thờ Kazan là nhà thờ Chính thống giáo chính của St. Petersburg, được xây dựng vào cuối thế kỷ XVIII theo thiết kế của kiến trúc sư A. N. Voronikhin (1759-1814).
Nhà hát Mariinsky là một trong những nhà hát opera hàng đầu của nước Nga, được thành lập vào năm 1783 dưới bàn tay kiến trúc sư A. K. Cavos (1801-1863).
Kazan
Kaliningrad
Vladivostok
Thành ngữ tục ngữ
Văn học dân gian Nga phong phú và đậm chất truyền thống. Nó là một kho báu đặc biệt, thân thuộc với mọi người dân Nga, bao gồm những bài ca, truyện cổ, tục ngữ, thành ngữ và các hình thức nghệ thuật dân gian truyền miệng khác. Văn hóa dân gian phản ánh những nét tinh tế trong tính cách dân tộc, cũng như các tập quán, truyền thống và cách nhìn nhận thế giới của người Nga.
Truyện cổ tích
Truyện cổ tích Nga là một trong những yếu tố quan trọng nhất của văn hóa dân gian dân tộc. Chúng là những câu chuyện phiêu lưu ly kỳ, về cuộc chiến giữa cái thiện và cái ác, về sự vượt qua thử thách và nghịch cảnh. Các nhân vật trong truyện cổ tích thường đại diện cho những phẩm chất nhất định - trí tuệ, dũng cảm, lòng tốt hay sự khôn khéo. Truyện cổ tích cũng phản ánh quan niệm của con người về cấu trúc của thế giới, mối quan hệ giữa con người với nhau và các chuẩn mực xã hội. Mỗi câu chuyện đều giàu hình mẫu và ẩn ý, chứa đựng trí tuệ dân gian sâu sắc.
Có nhiều cách giải thích về những bài học đạo đức ẩn trong truyện cổ tích. Không phải câu chuyện nào cũng còn giữ nguyên ý nghĩa ban đầu đến tận ngày nay, nhưng trí tuệ dân gian vẫn hiện hữu trong từng câu chuyện, và chứa đựng nhiều câu trả lời cho những câu hỏi quan trọng và vượt thời gian.
Chẳng hạn, theo một phiên bản, truyện cổ tích Nga “Bánh Mì Tròn” là một ẩn dụ về Mặt Trăng. Bánh Mì Tròn là một hình tượng ẩn dụ, giống như nhiều nhân vật khác trong truyện cổ tích Nga. Câu chuyện mô tả cách tổ tiên quan sát chuyển động của Mặt Trăng trên bầu trời, từ trăng tròn đến trăng non, trong đó Kolobok đại diện cho Mặt Trăng, còn các nhân vật khác hóa thân cho các chu kỳ mặt trăng và chòm sao khác nhau; ví dụ: con cáo “nuốt” nhân vật chính tượng trưng cho hiện tượng nguyệt thực trước khi trăng non xuất hiện.
Một truyện cổ tích Nga nổi tiếng, “By the Pike’s Will” (Theo Ý Muốn của Cá Chép), truyền tải thông điệp rằng vận may thường ưu ái những người chân thành và không vụ lợi. Nhân vật chính của câu chuyện - Emelya - là một chàng trai lười biếng nhưng rất hiền hậu. Khi con cá chép thần kỳ bị bắt trong lỗ băng xin được thả ra để đáp lại một điều ước, Emelya không đòi hỏi của cải khổng lồ hay điều gì gây hại cho người khác, mà chỉ ước những điều thật ngây thơ và đơn giản. Ẩn sâu trong câu chuyện là bài học đạo đức: số phận sẽ thưởng cho những trái tim trong sáng bằng may mắn và hạnh phúc.
Một câu chuyện cổ tích khác, “Nhổ củ cải”, kể về một gia đình đoàn kết để cùng nhau nhổ một củ cải khổng lồ. Mỗi thành viên trong gia đình, từ ông nội đến cháu gái, thậm chí cả một chú chuột, đều góp sức vào công việc chung. Câu chuyện nhấn mạnh giá trị lớn lao của gia đình, cũng như tầm quan trọng của sự giúp đỡ và ủng hộ lẫn nhau. Khi hướng tới một mục tiêu chung, mỗi thành viên trong gia đình đều quan trọng và không thể thiếu.
Trong truyện dân gian Nga, cái thiện luôn chiến thắng cái ác
Điều này được thể hiện theo nhiều cách: người anh hùng đánh bại phù thủy độc ác, lấy lại của cải bị đánh cắp hoặc cứu giúp mọi người khỏi hiểm nguy. Trong những câu chuyện này, yếu tố kỳ diệu thường hiện diện, giúp các nhân vật vượt qua thử thách và chinh phục khó khăn.
Truyện cổ tích cũng dạy trẻ em những giá trị đạo đức như tính trung thực, công lý, lòng nhân từ và sự đồng cảm. Chúng giúp trẻ nhận biết được đúng sai, đồng thời học cách hành xử khôn ngoan trong những tình huống khác nhau.
Thành ngữ tục ngữ
Thành ngữ tục ngữ là một phần không thể tách rời của văn hóa dân gian Nga. Chúng ngắn gọn nhưng đầy ý nghĩa, chứa đựng trí tuệ và kinh nghiệm của nhân dân. Chúng dạy ta cách sống hòa hợp với thế giới xung quanh, trân trọng lao động, tôn kính thế hệ đi trước và dìu dắt thế hệ sau.
Thành ngữ tục ngữ được sử dụng trong đời sống hàng ngày để diễn đạt suy nghĩ, đánh giá tình huống và giao tiếp với mọi người. Dưới đây là một số câu tục ngữ Nga phổ biến, phản ánh rõ nét tính cách và tâm hồn của người Nga:
Trong văn học dân gian Nga, các con số 3 và 7 vốn tượng trưng cho may mắn, trong khi số 13 mang ý nghĩa ngược lại và được gọi là “mười ba ma quỷ”. Số 3 thường xuất hiện trong các sử thi và truyện cổ tích như một dấu hiệu của sự trọn vẹn và kết thúc một chu kỳ, ví dụ: “sinh - sống - chết”, đồng thời còn tượng trưng cho những thử thách mà nhân vật chính phải vượt qua, chẳng hạn như chọn một trong ba con đường hay trải qua ba thử thách để đạt được điều mình mong muốn. Số 7 tượng trưng cho sự đa dạng lựa chọn và trong văn học dân gian Nga đi kèm với những sự kiện và hiện tượng mang lại may mắn và trí tuệ.
Trang phục truyền thống
Mô tả và ý nghĩa biểu tượng
Một trong những yếu tố cơ bản của văn hóa dân gian là trang phục truyền thống Nga, qua đó chúng ta có thể hiểu rất nhiều về đời sống và văn hóa của tổ tiên. Các thành phần chính của trang phục nam gồm: áo sơ mi, áo caftan, mũ và ủng; còn trang phục nữ bao gồm: sarafan và kokoshnik. Mỗi món đồ không chỉ có giá trị thực tiễn mà còn ẩn chứa những ý nghĩa mang tính biểu tượng riêng.
Chiếc áo sơ mi, chẳng hạn, tượng trưng cho mối liên kết giữa con người với thiên nhiên và tổ tiên. Áo được trang trí bằng hình thêu, vốn cũng mang ý nghĩa biểu tượng: các họa tiết hình học tượng trưng cho mặt trời, đất, nước và các lực lượng thiên nhiên khác, trong khi hình ảnh động vật và thực vật được xem như bùa hộ mệnh. Chiếc váy sundress là hình ảnh thu nhỏ của vẻ đẹp và sự duyên dáng nữ tính. Nó có thể mang nhiều màu sắc, nhưng thường thấy nhất là váy đỏ. Chiếc kokoshnik được phụ nữ đã lập gia đình đội, tượng trưng cho khả năng sinh sản và sự thủy chung trong hôn nhân.
Ẩm thực dân tộc
Khi nhắc đến văn hóa của một đất nước rộng lớn như Nga, không thể không nói đến ẩm thực dân tộc.
Văn hóa ẩm thực Nga có truyền thống phong phú và được hình thành qua nhiều giai đoạn lịch sử, chịu ảnh hưởng của nhiều dân tộc đã sinh sống trên lãnh thổ Nga suốt nhiều thế kỷ. Những món ăn phổ biến nhất trong ẩm thực Nga bao gồm:
Borshch — là một món súp rau củ nấu trong nước dùng đậm đà từ thịt, với màu đỏ rực đặc trưng nhờ củ dền.
Mỗi bà nội trợ đều nấu món borshch theo cách riêng của mình và những bí quyết nấu món súp này được truyền từ đời này sang đời khác trong từng gia đình.
Dumplings — là một món ăn Nga phổ biến khác, thường được cả gia đình cùng nhau chuẩn bị trong những bữa tiệc mùa lễ. Chúng là những miếng bột nhỏ được nặn cầu kỳ, bên trong có nhân thịt thơm ngon.
Bánh mì — đóng vai trò quan trọng trong văn hóa ẩm thực Nga. Ngày xưa, các bà nội trợ thường tự nướng bánh trong lò Nga, sử dụng kỹ thuật đặc biệt với men chua “sống”.
Ngày nay, hầu như bữa ăn nào trong gia đình Nga cũng không thể thiếu bánh mì. Bánh mì Nga thường được làm từ bột lúa mạch đen hoặc bột nhiều loại ngũ cốc.
Bánh nướng và bánh kếp — là hai món ăn Nga gần như không thể thiếu trong hầu hết các bữa tiệc mùa lễ cũng như trong bữa ăn hằng ngày. Bánh nướng được làm từ bột men, với đủ loại nhân phong phú, cả ngọt lẫn mặn.
Bánh kếp, hay còn gọi là bliny, là những chiếc bánh mỏng, tròn, vàng ươm, được làm từ bột dẹt, có thể kèm nhiều loại nhân và lớp phủ khác nhau như kem chua, trứng cá, mật ong, mứt hay sữa đặc.
Tập quán thường ngày
Nói về các nghi lễ và những truyền thống Nga phổ biến đã ăn sâu vào đời sống hiện đại, không thể không nhắc đến banya - phòng xông hơi truyền thống của người Nga.
Banya
Nhiều gia đình Nga có banya riêng trên mảnh đất ở ngoại ô hoặc thường xuyên ghé thăm banya trong thành phố. Banya Nga có lịch sử lâu đời, kéo dài từ thời cổ xưa. Điểm khác biệt chính giữa banya Nga và các loại phòng xông hơi khác (như nhà tắm hơi, sauna…) là banya dùng lò đá, làm nóng những tảng đá thay vì làm nóng không khí. Những tảng đá này được tưới nước để tạo ra làn hơi nước nóng hừng hực.
Phong tục truyền thống banya của Nga là xông hơi bằng chổi. Đây là một nghi lễ đặc biệt, dùng bó cành của những loại cây nhất định (bạch dương, sồi, thông) để tạo hơi nước, đồng thời vỗ nhẹ lên cơ thể từ đầu đến chân cho bản thân hoặc người khác. Thao tác này giúp tăng cường tuần hoàn máu và nâng cao sức đề kháng. Sau khi xông, người Nga thường nhúng mình vào bể nước lạnh hoặc lăn mình trên tuyết và thưởng thức trà thảo mộc. Người ta tin rằng một buổi banya đúng chuẩn không chỉ rèn luyện thân thể, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn.
