Russiýanyň medeni kody.
Bu zat näme?

Bu makalada siz Russiýa ýaly uly we köpmilletli ýurduň medeniýeti, däp-dessurlary we urp-adatlary bilen tanşyp, olara düşünersiňiz.

Sahypa nawigasiýasy:

Däp-dessurlar we adatlar

Edebiýat we sungat

Halk döredijiligi

Halk egin-eşigi

Milli aşhana

Gündelik däp-dessurlar

Russiýa köp milletli we köp dinli ilaty bar bolan ägirt uly ýurtdur.

Onuň medeni koduna müňlerçe ýyllyk taryhy we
Russiýanyň çäginde goňşuçylykda ýaşan dürli milletleriň köp sanly däp-dessurlary täsir edip, ony şekillendirdi. Rus medeniýeti çylşyrymly we köptaraply tema bolup, onuň taryhy kökleri bardyr we nesilden-nesle
geçýän däp-dessurlar bilen ýakyndan
baglanyşyklydyr.

Bu tekstde biz biziň ýurdumyza ýaňy gelen we ony has gowy tanamak isleýänler üçin tanyş bolmadyk rus medeniýeti barada gürrüň ederis. “Medeni kod” köp sanly diskurslardan ybarat bolan düşünjedir. Geliň, olaryň her biri bilen has ýakyndan tanşalyň.

Däp-dessurlar we adatlar

Baýramçylyklar, däp-dessurlar we olaryň aýratynlyklary

Medeniýet temasyna çuňňur aralaşyp, rus häsiýetine has gowy düşünmek üçin, ilki bilen Russiýanyň däp-dessurlary
we adatlary bilen tanyşmagymyz gerek. Bu näme? Däp-dessurlar we adatlar adamlaryň gündelik durmuşynyň aýrylmaz bölegi bolup, nesilden-nesle geçýär, milletiň gaýtalanmajak keşbini we medeni
mirasyny emele getirýär.

Rus myhmansöýerligi

Myhmansöýerlik rus halkynyň iň aýdyň we özüne çekiji aýratynlyklarynyň biridir.
Ol myhmanlary kabul etmäge we hyzmat etmäge bolan taýýarlykda, myhmana bolan dostlukly gatnaşykda we göwnaçyklykda ýüze çykýar. Rus myhmansöýerliginiň däp-dessurlary gadymy döwürlere baryp ýetýär.

Ruslar myhmanlary elmydama öýe çagyrýar, bu bolsa myhmansöýerligiň, göwnaçyklygyň we ýylylygyň milli aýratynlygyny nygtaýar. Myhmanlary adatça bosagada garşylanyp, saçak başyna ugradylýar. Rus meýlisi elmydama bol we bereketli geçýär, hemmeler garyn doýrup, göwnühoş bolýar. Her bir öý bikesiniň özüne mahsus reseptleri bolup, olar maşgalanyň geljekki nesillerine geçirilýär. Baýramçylyk naharlarynyň her biriniň çäginde myhmanlar we öý eýeleri birek-birege hem-de ähli ýygnananlaryň saglygy üçin tostlar aýdýarlar. Ruslar köplenç dostlaryny we garyndaşlaryny diňe bir baýramçylyk üçin däl, ýöne keýpine-de çagyrýarlar.

Rus däp-dessurlarynyň biri hem, taryh ýyllarynyň dowamynda birleşen dini we dünýewi baýramçylyklaryň hökman bellenilmegidir. Russiýadaky iň meşhur baýramçylyklar: Täze ýyl (1-nji ýanwar), Roždestwo (7-nji ýanwar), Maslenisa, Pasha baýramy, Watan goragçysynyň güni (23-nji fewral), Halkara zenanlar güni (8-nji mart), Ýeňiş güni (9-njy maý) we Russiýa güni (12-nji iýun).

Maşgalanyň däpleri we dessurlary

Russiýada maşgala däplerine hormat goýulýar, sebäbi olar garyndaşlyk gatnaşyklaryny berkidýär. Maşgala däpleriniň ýany bilen gelýän dessurlar gündelik durmuşyň aýrylmaz bölegine öwrüldi we aýratyn orun eýeleýär, maşgala agzalaryň arasynda özüňi howpsuz duýmaga we geljege ynamly bolmaga kömek edýär. Häzirki Russiýada şeýle maşgala däpleriniň iň meşhur dessurlary toýlar, çaga dogulmagy we çokundyrmak (suwa çümdürmek dessurlary) bilen baglanyşyklydyr.

Toý

Russiýanyň toýy, adatça, uly baýramçylyk bolup, oňa köp myhmanlar gelýär we azyndan 2 gün dowam edýär. Adatça, ýaş çatynjalaryň dogan-garyndaşlary we dost-ýarlary çagyrylyp, bilelikde oturylyşyk geçirilýär. Däp bolşy ýaly, dabara gelin bilen ýigidiň berk we bagtly nikanyň alamaty hökmünde gelniň ejesiniň bişiren tegelek çöreginden bir bölek dişlemegi bilen başlaýar. Ýaş çatynjalaryň dişlän bölekleriniň ululygy maşgala kimiň baş boljakdygyny kesgitleýär diýlip hasap edilýär.

Çokundyryş dessury

Prawoslaw maşgalalarda çaganyň dünýä inmegi çokundyryş dessury bilen utgaşýar. Çagalar köplenç 2 ýaşa çenli çokundyrylýar. Mukaddes dessur buthanada bolup geçýär, oňa çaganyň ene-atasy hem-de çokundyran ene-ata we iň ýakyn garyndaşlar gatnaşýar.

Ýepiskop çagany kupele çümdürýär we durmuş ýoluna ak pata berýän dogalary okaýar. Dessurdan soň çokundyran ene-atalaryň çaganyň özi, maşgalasy we birek-birek üçin ýakyn garyndaş bolýandygy hasaplanýar.

Russiýa dünýewi döwlet bolup, dinleriň hiç biri beýlekisine agalyk etmeýär.

Iň köp adamly dini ynanç prawoslawlykdyr– oňa dine uýýanlaryň 75%-e golaýy degişlidir.

Edebiýat we sungat

Şahyrlar, ýazyjylar, kompozitorlar, suratkeşler, döredijilik jemgyýeti we Russiýanyň taryhy mirasy. Rus medeniýeti ýaly giň hadysa seljerilende, onuň ägirt uly böleginiň edebiýata we sungata degişlidigine göz ýetirmek möhümdir. Aşakda biz dünýä medeniýetine we adamzat taryhyna uly goşant goşan meşhur rus ýazyjylary, şahyrlary we suratkeşleri barada gürrüň ederis.

Russiýa akyl ýetirip bolmaz, adaty ölçegler oňa gabat gelmez: onuň özboluşly durky bardyr – Russiýa diňe ynanmak bolar.

F.I. Týutçew

Poeziýa

Rus poeziýasy dünýä medeniýetinde aýratyn orun tutýar. Ol pikiriň çuňlugy, duýgynyň näzikligi we keşpleriň nuranalygy bilen häsiýetlendirilýär. Ine, iň beýik rus şahyrlarynyň käbirleri: Aleksandr Sergeýewiç Puşkin (1799–1837), Mihail Ýurýewiç Lermontow (1814–1841), Fýodor Iwanowiç Týutçew (1803–1873), Afanasiý Afanasýewiç Fet (1820–1892) we Nikolaý Alekseýewiç Nekrasow (1821–1878). Olaryň ählisi edebiýat taryhynda çuňňur miras galdyrdy.
Olaryň eserleri köp dillere terjime edildi we şu günlere çenli hem okyjylara ylham bermegini dowam etdirýär.

Rus poeziýasy adamzadyň medeni mirasynyň aýrylmaz bölegi bolup, köp nesiller üçin ylham çeşmesi bolmagyny dowam etdirýär.

A.S. Puşkin (1799–1837) beýik rus şahyry, ýazyjy we dramaturg, häzirki zaman rus edebi diliniň düýbüni tutujylarynyň biridir. Onuň meşhur romany “Ýewgeniý Onegin” rus edebiýatynyň iň ähmiýetli eserleriniň biridir.

Russiýada jemi 3088 sany köçe Aleksandr Puşkiniň adyny göterýär, bu bolsa, Russiýadaky şäherleriň sanyndan üç esse köpdür.

Aleksandr Puşkin

Çeşme: V.A.Tropinin, CC0, via Wikimedia Commons

Proza

Klassyky rus edebiýaty beýik ýazyjylar tarapyndan bize galdyrylan bahasyna ýetip bolmaýan mirasdyr. Olaryň arasynda Lew Nikolaýewiç Tolstoý (1828–1910), Fýodor Mihaýlowiç Dostoýewskiý (1821–1881), Nikolaý Wasilýewiç Gogol (1809–1852), Mihail Afanasýewiç Bulgakow (1891–1940) we başgalar bar. Olaryň eserleri kult eserlere öwrüldi we dünýä medeniýetine ägirt uly täsir etdi.

Rus klassykasy rus ruhunyň manysyna düşünip we ony ýetirip bilen awtorlaryň giden bir toparynyň zehininiň saýasynda tutuş dünýäde bellidir. Munuň üçin rus awtorlary edebiýatda we sungatda simwolizm ýaly çylşyrymly, köptaraply we inçe düşünjäni aňlatmaga kömek eden çeperçilik ugruna ýüzlendiler. Mysal üçin, Iwan Sergeýewiç Turgenew (1818–1883) özüniň “Atalar we ogullar” romanynda rus tebigatyny gahrymanlaryň duýgularyny we pikirlerini görkezýän azatlygyň we gözelligiň simwoly hökmünde suratlandyrýar. Şeýle-de bolsa, N.W. Gogol özüniň “Öli janlar” poemasynda Russiýany üç at goşulan troýka bilen deňeşdirýär we rus şahsyýetiniň milli aýratynlyklaryny inçelik bilen görkezýär:

“... Wah, troýka! Guş kimin ýüwrük troýka, kimkä seni oýlap tapan? Eýsem, sen dogumly halkyň içinde, oýun-oýunjak iş bilen beýhuda güýmenmegi halaman, jahanyň gylla ýarysyna ýaýylyp ýatyberen ýer-ýurtda emele gelip bilensiň, onsoň, tä gözüň öňi menek-menek bolýança, wýorst üstüne wýorst sana-da git. Şeýle bir emelli-tilsimli ýol guraly-da däl ýaly, demir nurbat bilenem ýabşyrylmansyň-da, seni ýetişikli ýaroslawl mužigi diňe ýöne paltadyr isgene bilen şark-şurk ýasagada gurnap oturyberipdir. Seni sürýän ýamşşigiň aýagyna nemes botforty geýilgi-de däl, sakaldyrda-ellikdir, özem Alla bilsin nämäň üstünde oturandyr; emma ýerinden gobsunaga-da gamçyny galgadyp goýberer, özem zowwam aýdyma gygyryp ugrar welin, Atlar tüweleý turan ýaly boluberer, tigirleriň okjagazlary göze ilmän, tekizje tegelek bir zat bolup, garyşar ötäýder, diňe ýöne ýol sarsyp gidendir, pyýada barýan adam hem gorkusyndan sakga duragada gygyryp galyberer – ine onsoň ol gidip oturandyr, gidip oturandyr, gidip oturandyr!.. Ana onsoň alla-owarrada nämedir bir zadyň tozan turzup, howany burawlap-böwsüp barýany görünýändir.

Sen hem Russiýa, ýetdirmeýän ýyndam troýka ýaly wazlap gidip oturmanmysyň? Ýoly ala tozan edip barýarsyň, köprüler gümmürdäp, bar zat hem galyberýär, özem yzda galýar. Taňrynyň keramatyna täsin galan tomaşagär aňk bolup duruberýär: bu asmandan atylan ýyldyrym bolaýmasyn? Bu zähräni ýarýan elhenç hereket näme boldugyka? Bu jahanda görülmedik atlarda-da nähili görülmedik pynhan güýç barka? Ah atlar, wah atlar, ne ajap, ne ajaýyp atlar! Ýalyňyzda tüweleý bar bolaýmasyn? Siziň her bir damaryňyzda çakgan gulak ot kimin ýanyp duran bolaýmasyn? Tanyş aýdymy belentden gulaklaryna eşidilýändigi, hemmesi birden bir bada mis dek döşlerini tijeýär-de, toýnaklaryny hem ýere degirmän diýen ýaly, süýnüp, asmanda uçup barýan birgiden zolaga dönýär-de, ylgawyndan hyruç alyp, atylan ok deý dazlap barýandyr görseň!.. Russiýa, sen nirä, dazlap barýarsyň? Nirä? Jogap ber! Jogap bermeýär. Jaňjagaz jyňňyrdap, ajap ses edýär; böwsülip, bölek-bölek bolan howa gümmürdäp, ýel bolup, harasada dönýär; ýer ýüzündäki bar zat duşundan dazlap geçýär, oňa keserilişip, öňünden hem sowlup, özge halklar-da, döwletler-de ýol berýär!”

N.W. Gogol

Häzirki wagtda çagalaryň we ulularyň arasynda iň meşhur bolmagynda galýan basnýalary döreden meşhur rus basnýaçysy Iwan Andreýewiç Krylowy (1769–1844) ýatlamak hem möhümdir. Ýönekeý we düşnükli dilde ýazylan basnýalar çuň ahlak we sosial ideýalary öz içine alýardy, adamyň ýaltalyk, açgözlük, ulumsylyk we akmaklyk ýaly kemçiliklerini ýaňsylaýardy we şol bir wagtyň özünde zähmetsöýerlik, jomartlyk we akyl-paýhas ýaly gowy häsiýetleri taryplaýardy.

Sungat rus medeniýetiniň aýrylmaz bölegi bolup, ol milli häsiýetiň aýratynlyklaryny görkezýär we žiwopis, heýkeltaraşlyk, arhitektura we saz ýaly dürli görnüşleri öz içine alýar.

Žiwopis

Ine, meşhur rus suratkeşleriniň diňe kiçijik bir bölegi: Ilýa Ýefimowiç Repin (1844–1930), Wasiliý Wasilýewiç Kandinskiý (1866–1944), Wiktor Mihaýlowiç Wasnesow (1848–1926), Iwan Konstantinowiç Aýwazowskiý (1817–1900), Walentin Aleksandrowiç Serow (1865–1911).

W.A. Serowyň “Şetdalyly gyz” atly kartinasy

Rus suratkeşi W.A. Serowyň (1865–1911) meşhur kartinasy bolan “Şetdalyly gyz” 1887-nji ýylda döredildi. Onda rus mesenaty S.I. Mamontowyň (1841–1918) gyzy Wera Mamontowa şekillendirilýär. Kartina impressionizm usulynda ýerine ýetirilip, rus sungatynda şol stiliň iň röwşen mysallarynyň biridir.

Bu kartina Modern döwrüne mahsus bolan ýeňilligiň we durmuş şatlygynyň atmosferasyny görkezýändigi bilen tapawutlanýar. W.A. Serow gözlerinde şatlyk we bilesigelijilik uçganaklaýan hyjuwly we gönümel görnüşli gyzjagazyň keşbini döretdi. Bu kartina ýaşlygyň simwolyna, şeýle hem XIX asyryň ahyryndaky rus sungatynda gyz gözelligi idealynyň keşbine öwrüldi.

Saz

Beýik rus kompozitorlary dünýä medeniýetiniň taryhynda uly yz galdyrdylar: Pýotr Ilýiç Çaýkowskiý (1840–1893), Sergeý Wasilýewiç Rahmaninow (1873–1943), Igor Fýodorowiç Strawinskiý (1882–1971) we başgalar. Olaryň eserleri klassyka öwrüldi we bütin dünýäde konsertlerde, teatr sahnalarynda, çeper filmlerde we telewideniýede giňden ýerine ýetirilýär.

P.I. Çaýkowskiý (1840–1893) görnükli rus kompozitory, dirižýory we mugallymydyr. Onuň iň meşhur eserleri: “Ýewgeniý Onegin” we “Garahal hanym” operalary, “Şelkunçik” we “Ukudaky gözel” baletleri, şeýle hem “Manfred” we “Gyş arzuwlary” simfoniýalary.

Balet

Rus kompozitorlarynyň sazy klassyky rus baletiniň sahnalarynda giňden ulanylýar, bu bolsa bütin dünýäde nusga alarlyk mysal we haýran galarlyk zat bolup durýar.

Maýýa Mihaýlowna Pliseskaýa (1925–2015) meşhur rus balerinasy, dünýä baletiniň bütin taryhynda onuň iň ýagty ýyldyzlaryndan biridir.

Russiýanyň balet mekdepleri özleriniň ýokary taýýarlyk derejesi we wirtuoz uçurymlary bilen meşhurdyr. Dünýä derejesindäki balet sahnalaryny azyndan iki sany rus teatrynda görmek bolýar: “Bolşoý” (Moskwa) we “Mariinskiý” (Sankt-Peterburg).
Şol iki teatry hem hakyky manyda rus medeniýetiniň we sungatynyň simwollary diýlip atlandyrmak bolar.

Nakyllar we atalar sözleri

Rus halk döredijiligi baý we özboluşlydyr. Ol her bir rus adamy üçin tanyş bolan aýdymlardan, ertekilerden, nakyllardan, atalar sözlerinden we halk döredijiliginiň dilüsti bilen döredilýän beýleki görnüşlerinden durýan aýratyn mirasdyr. Halk döredijiligi halkyň milli häsiýetiniň, däp-dessurlarynyň, adatlarynyň we dünýä garaýşynyň inçeliklerini görkezýär.

Ertekiler

Rus ertekileri milli halk döredijiliginiň iň ähmiýetli elementleriniň biridir. Olar başdan geçirmeler, ýagşylygyň ýamanlyga garşy göreşi we kynçylyklary ýeňip geçmek baradaky gyzykly hekaýalardyr. Ertekilerdäki gahrymanlar köplenç belli bir häsiýetleri – akyldarlygy, batyrlygy, rehimdarlygy ýa-da mekirligi – görkezýär. Ertekiler halkyň dünýäniň gurluşy, adamlaryň arasyndaky gatnaşyklar we sosial kadalar baradaky pikirlerini hem görkezýär. Her bir erteki arhetiplere we halk pähim-paýhasyny özünde saklaýan gizlin manylara baýdyr.

Ertekileriň gizlin ahlak kadalary barada ençeme düşündirişler bolýar. Ertekileriň hemmesi häzirki günlere çenli öz manysyny saklap bilmändir, ýöne halk akyldarlygy olaryň her birinde bar bolup, iň wajyp we ebedi soraglaryň köp jogaplaryny özünde saklaýar.

Mysal üçin, bir wersiýa görä, “Kolobok” atly rus ertekisi Aýyň allegorik beýanydyr. Kolobok rus ertekileriniň gahrymanlarynyň köp sanly beýleki keşplerinde bolşy ýaly metaforadyr. Hekaýada ata-babalarymyzyň Aýyň doly aýdan täze aýa çenli asmanda hereketine syn edilmegini beýan edip, bu ýerde kolobok Aýy aňladýar, ertekiniň beýleki gahrymanlary bolsa dürli Aý aýlawlaryny we ýyldyzlary janlandyryp, mysal üçin baş gahrymany “iýýän” tilki, täze Aýyň dogmazdan öňki Aý tutulmasyny aňladýar.

Meşhur rus ertekisi bolan “Çüýbalygyň erki bilen” dogruçyl we akgöwünli adamlara bagtyň gülüp bakýandygy baradaky ideýany açyp görkezýär. Ertekiniň baş gahrymany Ýemelýa ýalta bolsa-da, örän hoşniýetli ýaş ýigit. Deşilen buzdan tutulan jadyly çüýbalyk onuň islegini bitirse özüni goýbermegini haýyş eden-de, Ýemelýa ummasyz baýlyk ýa-da adamlara zyýan ýetirip biljek zat soramaýar, ýöne çaga ýaly sada arzuwlar edýär. Bu ýerde ykbalyň päk ýürekli adamlary bagt bilen sylaglaýandygy barada sapak bardyr.

“Şalgam” atly erteki ullakan şalgamy sogrup almak üçin birleşen maşgala baradaky hekaýadyr. Maşgalanyň her bir agzasy, atadan tä agtyga çenli, hatda syçan hem umumy işe öz goşandyny goşýar. Bu erteki maşgalanyň umumy gymmatyny, şeýle hem onuň içindäki kömegiň we goldawyň ähmiýetini nygtaýar. Umumy maksada ýetmek üçin maşgalanyň her bir agzasy möhümdir we gerekdir.

Rus halk ertekilerinde ýagşylyk hemişe ýamanlykdan üstün çykýar

Muny dürli usullar bilen beýan edip bolýar: gahryman zalym jadygöýi ýeňýär, ogurlanan baýlygy yzyna gaýtaryp berýär ýa-da adamlary howpdan halas edýär. Bu hekaýalarda köplenç gahrymanlara kynçylyklary ýeňmäge kömek edýän jadygöýlik elementi bardyr.

Ertekiler çagalara dogruçyllyk, adalatlylyk, rehimdarlyk we mähir ýaly ahlak gymmatlyklaryny öwredýär. Olar çagalara nämäniň dogry, nämäniň ýalňyşdygyny we dürli ýagdaýlarda özüňi nähili alyp barmalydygyny düşündirmäge kömek edýär.

Nakyllar we atalar sözleri

Nakyllar we atalar sözleri rus halk döredijiliginiň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Olar halkyň paýhasyny we tejribesini öz içine alýan gysga, ýöne giň manyly sözlerdir. Olar bize daş töweregimizdäki dünýä bilen ylalaşykly ýaşamagy, zähmetiň gadyryny bilmegi, ýaşululara hormat goýmagy we kiçilere ideg etmegi öwredýär.

Nakyllar we atalar sözleri gündelik durmuşda pikirleri aňlatmak, ýagdaýlara baha bermek we başgalar bilen aragatnaşyk saklamak üçin ulanylýar. Ine, ruslaryň häsiýetini we ruhuny has dogry beýan edýän birnäçe meşhur rus atalar sözleri:

“Тише едешь – дальше будешь” (Assa giden, uzak gider). Bu atalar sözi, eger haýal we seresap hereket etseň, çalt we biperwaý hereket edeniňden has uly üstünlige ýetip bolýandygyny aňladýar.

“Один в поле не воин” (Meýdanda ýeke adam urşujy däl) – bu nakyl üstünlige ýetmek üçin toparlaýyn işlemegiň we hyzmatdaşlyk etmegiň ähmiýetini nygtaýar, bu rus ertekisi “Şalgamda” gowy beýan edilýär.

“Семь раз отмерь, один раз отрежь” (Ýedi ölçäp bir kes) – möhüm karar kabul etmezden öň, ähli ähtimal netijeleri üns bilen gözden geçirmek zerurdyr.

“Яблоко от яблони недалеко падает” (Alma öz agajyndan uzaga düşmeýär) – çagalar köplenç öz ene-atasynyň häsiýetini we özüni alyp barşyny miras alýar.

“Под лежачий камень вода не течет” (Ýatan daşyň aşagyndan suw akmaz) – üstünlige ýetmek üçin arkaýyn oturman, hereket etmek gerek.

“Старый друг лучше новых двух” (Köne dost täze iki dostdan gowudyr) – köne dostlar wagtyň we durmuşyň synagyndan geçýär, täze dostlar bolsa ynamdar bolman bilýär.

Rus halk döredijiliginde 3 we 7 sanlary aslynda bagt getirýärdi, 13 sany bolsa ters manyny aňladýardy we “şeýtanyň on iki sany” diýlip atlandyrylýardy. 3-lük sany bylinalarda we ertekilerde köplenç, mysal üçin, “dogluş – ýaşaýyş – ölüm” ýaly bir aýlawyň tamamlanmagy we geçmegi hökmünde agzalýar, ol baş gahryman üçin ykbal synagyny hem aňladýar, mysal üçin, ol öz islegine ýetmek üçin 3 ýoluň birini saýlamaly ýa-da 3 synagdan geçmeli bolýar. 7-lik sany saýlawlaryň köpdügini alamatlandyrýar hem-de rus halk döredijiliginde üstünlik we paýhas getirýän wakalar hem-de hadysalar bilen utgaşýar.

Halk egin-eşigi

Beýan we simwolizm

Halk döredijiliginiň esasy elementleriniň biri hem rus egin-eşikleri bolup, ol biziň ata-babalarymyzyň medeniýeti we durmuşy barada köp zat aýdyp bilýär. Erkekleriň däp bolan egin-eşiginiň esasy elementlerine: köýnek, kaftan, telpek we ädik girýärdi, aýal-gyzlaryň egin-eşiginiň elementleri bolsa sarafan we kokoşnik bolupdyr. Her bir elementiň öz simwolik manysy we şeýle hem praktiki funksiýasy bolupdyr.

Erkek köýnegi, mysal üçin, adamyň tebigat we ata-babalary bilen baglanyşygyny alamatlandyrýardy. Bu nagyş simwolik many-mazmuny bolan nagyş bilen bezelipdir: geometrik nagyşlar günüň, ýeriň, suwuň we tebigatyň beýleki güýçleriniň alamatlaryny aňladýardy, haýwanlaryň we ösümlikleriň şekilleri bolsa tumar diýlip hasaplanýardy. Sarafan aýal-gyz gözelliginiň we näzikliginiň keşbi bolupdyr. Ol dürli reňkde bolup bilýärdi, ýöne köplenç gyzyl sarafanlar geýlipdir. Kokoşnik durmuşa çykan aýallar tarapyndan önelgeliligiň we är-aýal wepalylygynyň simwoly hökmünde dakynylypdyr.

Gadymy rus dilinde “gyzyl reňk” “owadan” diýmegi aňladýardy.

“Gyzyl gyz” diýip Russiýada owadan gyzlara we aýallara aýdylypdyr.

Milli aşhana

Russiýa ýaly uly ýurduň medeniýeti barada gürrüň edilende, milli aşhanany beýan etmän geçmek bolmaz.

Rus gastronomiýa medeniýeti baý däplere eýe bolup, ol asyrlaryň dowamynda Russiýanyň çäklerinde ýaşan dürli taryhy döwürleriň we halklaryň täsiri astynda kemala gelipdir. Rus aşhanasynyň iň meşhur tagamlary:

Borş — ýakymly açyk gyzyl reňkli (ol reňki oňa şugundyr berýär) baý et çorbasy bolan gök önümli çorbadyr.

Her bir öý eýesi borşy öz usulynda bişirýär we ony bişirmegiň syrlary her maşgalada nesilden-nesle geçýär.

Börek — rus aşhanasynyň ýene bir meşhur tagamy bolup, ol adatça baýramçylyk dabaralary üçin tutuş maşgala tarapyndan taýýarlanýar. Ol etli huruş bilen ýörite ýasalýan kiçijik alan hamyr böleklerinden ybaratdyr.

Çörek — rus milli medeniýetinde möhüm orun eýeleýär. Geçmişde öý eýeleri ony rus pejinde “janly” hamyrturşy ulanyp, ýörite usul boýunça bişiripdirler.

Häzirki döwürde rus maşgalasynda diýen ýaly hiç bir nahar çöreksiz iýilmeýär. Çowdary uny we köp däneli un Russiýada çöregiň iň köp ýaýran ingredientleridir.

Piroglar we blinçikler — rus aşhanasynyň bu iki tagamy islendik rus baýramçylyk meýlisiniň we gündelik naharlanmagyň hökmany bir bölegi bolup durýar. Piroglar hamyrturşuly hamyrdan bişirilýär we olaryň huruşlary dürli-dürli, şol sanda süýji hem bolýar.

Blinler ýa-da blinçikler smetana, işbil, bal, mürepbe we goýaldylan süýt ýaly dürli huruşlar we toppingler bilen taýýarlanylýan ýuka, tegelek, altyn reňkli hamyrdan edilen ýasy çörekdir.

Gündelik däp-dessurlar

Häzirki jemgyýetde ornaşan adatlar we iň meşhur rus däp-dessurlary barada gürrüň edilende, rus banýasyny agzaman geçmek mümkin däl.

Banýa

Rus maşgalalarynyň köpüsiniň daça uçastoklarynda öz banýasy bolýar ýa-da şäherde oňa yzygiderli barýarlar. Rus banýasynyň gadymy döwürlere uzalyp gidýän uzak taryhy bar. Rus banýasynyň beýleki görnüşlerden (hammam, sauna, we ş.m.) esasy tapawudy, onda howany däl-de, eýsem daşlary gyzdyrýan daş peç ulanylýar. Örän gyzgyn bug döretmek üçin daşlara suw guýulýar.

Hakyky rus däbine görä, sübse bilen saýgylanyp, buga düşülýär. Ol bug döretmek we özüňi ýa-da başgalary başdan-aýak saýgylamak üçin belli bir agajyň (berýoza, dub, pihta) çybyk dessesiniň ulanylmagy aýratyn banýa dessurydyr. Bu prosedura gan aýlanyşyny gowulandyrýar we immuniteti güýçlendirýär. Buga düşülenden soň, adatça sowuk suwly kupele çümülýär ýa-da gar sürtenilip, dermanlyk otlardan taýýarlanan çaý içilýär. Hakyky rus banýasy diňe bir bedeni däl, eýsem ruhy hem berkidýär diýlip hasap edilýär.

Russiýanyň medeni kody.
Bu zat näme?