کد فرهنگی روسیه.
چیست؟
در این مقاله با فرهنگ، سنتها و آداب و رسوم کشوری به پهناوری و چندملیتی روسیه آشنا خواهید شد.
پیمایش صفحه:
روسیه کشوری پهناور با جمعیتی چندقومیتی و چندمذهبی است.
کد فرهنگی روسیه متأثر و شکلگرفته از
هزاران سال تاریخ و سنتهای بسیاری از ملیتهای گوناگونی است که در سرزمین روسیه در کنار هم زندگی کردهاند. فرهنگ روسیه بحثی پیچیده و چندوجهی است، ریشههای تاریخی دارد و
پیوندی نزدیک با سنتها و آداب و رسومی دارد که از نسلی به نسل دیگر منتقل شدهاند.
در این متن درباره فرهنگ روسیه صحبت خواهیم کرد که برای افرادی که تازه به کشور ما آمدهاند و میخواهند آن را بهتر بشناسند، ممکن است ناآشنا باشد. «کد فرهنگی» مفهومی متشکل از گفتمانهای متعدد است. بیایید نگاهی دقیقتر به هر یک از آنها بیندازیم.
رسوم و سنتها
تعطیلات، آیینها و ویژگیهای خاص آنها
برای غوطهور شدن در بحث فرهنگ و درک بهتر شخصیت مردمان روسیه،
ابتدا باید با رسوم و سنتهای روسیه آشنا شویم. اما رسوم و سنتها چه هستند؟ رسوم و سنتها بخشی ضروری از زندگی روزمره مردم هستند که از نسلی به نسلی دیگر منتقل میشوند و تصویر منحصربهفرد ملت
و میراث فرهنگی آن را شکل میدهند.
مهماننوازی به سبک روسی
مهماننوازی یکی از درخشانترین و جذابترین ویژگیهای مردم روسیه است.
این خصیصه در آمادگی برای میزبانی و پذیرایی از مهمانان، و در صمیمیت و گشودگی نسبت به آنان تجلی مییابد. سنتها و رسوم مهماننوازی روسها به دوران باستان برمیگردد.
روسها همیشه مهمانان را به خانه دعوت میکنند؛ عملی که ویژگی ملی مهماننوازی، صمیمیت و گرمی آنها را برجسته میکند. معمول است که در ورودی خانه از مهمانان استقبال شود و تا میز غذا همراهی شوند. ضیافت روسی همیشه مراسمی مجلل است که همه را سیر و راضی میکند. هر خانم میزبان، دستورهای پخت مخصوص خودش را دارد که به نسلهای بعدی خانواده منتقل میشوند. در هر یک از وعدههای غذایی ویژه تعطیلات، مهمانان و میزبانان به سلامتی یکدیگر و همه حاضران مینوشند. روسها اغلب دوستان و بستگان را نه فقط در مناسبتهای جشن، بلکه حتی بیدلیل دعوت میکنند.
یکی از سنتهای روسی، جشن گرفتن ضروری تعطیلات مذهبی و سکولار است که درطول تاریخ با یکدیگر ادغام شدهاند. محبوبترین تعطیلات در روسیه عبارتند از شب سال نو (1 ژانویه)، کریسمس (7 ژانویه)، شروتاید (یا ماسلنیتسا)، عید پاک، روز مدافعان میهن (23 فوریه)، روز جهانی زن (8 مارس)، روز پیروزی (9 مه) و روز روسیه (12 ژوئن).
سنتها و آیینهای خانوادگی
خانوادههای روسی سنتهای خانوادگی را گرامی میدارند و رعایت میکنند، زیرا این سنتها پیوندهای خویشاوندی را تقویت میکنند. آیینهایی که سنتهای خانوادگی را همراهی میکنند، به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شدهاند و نقش ویژهای ایفا میکنند؛ آنها کمک میکنند در حلقه خانواده احساس امنیت کنیم و حس اطمینان به آینده داشته باشیم. محبوبترین آیینهای چنین سنتهای خانوادگی در روسیه مدرن مربوط به مراسم ازدواج، تولد فرزندان و مراسم غسل تعمید است.
ازدواج
مراسم ازدواج روسی معمولاً جشنی باشکوه است که با حضور مهمانان فراوان برگزار میشود و حداقل دو روز طول میکشد. معمول است که از خویشاوندان و دوستان عروس و داماد دعوت شود تا در ضیافتی شاد و مشترک گرد هم آیند. بهطور سنتی، جشن با گاز زدن عروس و داماد به نانی که مادر عروس پخته است و نمادی از ازدواجی قوی و شاد است آغاز میشود. باور بر این است که اندازه تکههای کندهشده توسط عروس و داماد مشخص میکند چه کسی بر خانواده کنترل خواهد داشت.
آیین غسل تعمید
تولد کودک در خانوادههای ارتدکس با آیین غسل تعمید همراه است. کودکان معمولاً در سنین پایین (حداکثر تا دو سالگی) غسل تعمید داده میشوند. این آیین مقدس در کلیسا برگزار میشود و والدین کودک و والدین تعمیدی و نزدیکترین خویشاوندان در آن شرکت میکنند.
اسقف کودک را در حوضچه تعمید فرو میبرد و دعاهایی برای برکت مسیر زندگی تلاوت میکند. باور بر این است که پس از این آیین، والدین تعمیدی خویشاوند کودک، خانواده و یکدیگر میشوند.
روسیه یک کشور سکولار است و هیچ دینی بر دینی دیگر برتری ندارد.
تقریباً 75% از پیروان مذهب در روسیه ارتدکس هستند.
ادبیات و هنر
شاعران، رماننویسان، آهنگسازان، هنرمندان، جامعه خلاق و میراث تاریخی روسیه. هنگام تحلیل پدیدهای به وسعت فرهنگ روسیه، مهم است که درک کنیم بخش عظیمی از آن به ادبیات و هنر اختصاص دارد. در ادامه درباره نویسندگان، شاعران و هنرمندان مشهور روسی که سهمی عظیم در فرهنگ جهانی و تاریخ بشر داشتهاند صحبت خواهیم کرد.
تو با ذهنت نمیتوانی درکش کنی، یا برچسبی معمولی به او بپوشانی، زیرا روسیه بیهمتاست – اگر میتوانی به او ایمان بیاور.
ف. ا. تیوتچف
شعر
شعر روسی جایگاهی ویژه در فرهنگ جهانی دارد. مشخصه آن عمق اندیشه، ظرافت احساس و بیانگری تصاویر است. در اینجا نام تنها برخی از بزرگترین شاعران روسی آورده شدهاند: الکساندر سرگیویچ پوشکین (1799-1837)، میخائیل یوریویچ لرمونتوف (1814-1841)، فیودور ایفانوفیج تیوتچف (1803-1873)، آفاناسی آفاناسیویچ فِت (1820-1892) و نیکالای آلکسییویچ نکراسوف (1821-1878). همه آنها میراثی عمیق در تاریخ ادبیات بر جای گذاشتهاند.
آثار آنها به زبانهای بسیاری ترجمه شده است و تا امروز همچنان الهامبخش خوانندگان هستند.
شعر روسی بخشی جداییناپذیر از میراث فرهنگی بشریت است و منبعی الهامبخش برای نسلهای بسیاری بوده و هست.
نثر
ادبیات کلاسیک روسی میراث گرانبهایی است که نویسندگان بزرگ برای ما به یادگار گذاشتهاند. در میان آنها لف نیکلایِویچ تولستوی (1828-1910)، فیودور میخایلوویچ داستایفسکی (1821-1881)، نیکالای واسیلیویچ گوگول (1809-1852)، میخائیل آفاناسیویچ بولگاکوف (1891-1940) و بسیاری دیگر را میتوان نام برد. آثار آنها به نماد تبدیل شده و تأثیری عظیم بر فرهنگ جهانی داشته است.
ادبیات کلاسیک روسی به لطف استعداد جرگهای از نویسندگانی که توانستهاند جوهر روح روسی را به تصویر بکشند و منتقل کنند، در سراسر جهان شناخته شده است. بدین منظور، نویسندگان روسی به جنبش هنریای در ادبیات و هنر همچون نمادگرایی روی آوردند که به آنها کمک کرد چنین مفهوم پیچیده، چندوجهی و ظریفی را بیان کنند. برای مثال، ایوان سرگئییویچ تورگنیف (1818-1883) در رمان «پدران و پسران» طبیعت روسیه را نمادی از آزادی و زیبایی توصیف میکند که بازتاب احساسات و افکار شخصیتها است. با این حال، گوگول در منظومهاش به نام «نفوس مرده» روسیه را به سه اسب تشبیه میکند و بهطور ظریف ویژگیهای ملی شخصیت روسی را برجسته میسازد:
نقاشی
این نامها تنها بخش کوچکی از هنرمندان مشهور روسی هستند: ایلیا یفیموویچ رپین (1844-1930)، واسیلی واسیلیویچ کاندینسکی (1866-1944)، ویکتور میخائیلویچ واسنتسوف (1848-1926)، ایوان کونستانتینوویچ آیوازوفسکی (1817-1900)، والنتین الکساندروویچ سروف (1865-1911).
نقاشی «دختر با هلو» اثر و. ا. سروف
این نقاشی مشهور از هنرمند روسی و. ا. سروف (1865-1911) با عنوان «دختر با هلو» در سال 1887 خلق شد. این اثر، ورا مامونتوا، دختر خیر روس اس. ا. مامونتوف (1841-1918) را به تصویر میکشد. این نقاشی با تکنیک امپرسیونیسم خلق شده و یکی از برجستهترین نمونههای این سبک در هنر روسیه است.
این نقاشی بهدلیل بازتاب فضای سرخوشی و شادی زندگی که از ویژگیهای عصر نوهنر (آر نووُ) بود، منحصربهفرد است. و. ا. سروف تصویر دختری را خلق کرده است که سرزنده و صریح به نظر میرسد و چشمانش از شادی و کنجکاوی میدرخشند. این نقاشی به نمادی از جوانی و همچنین تجسم آرمان زیبایی دخترانه در هنر روسیه اواخر قرن نوزدهم تبدیل شد.
موسیقی
آهنگسازان بزرگ روسی اثری عمیق بر تاریخ فرهنگ جهان به جا گذاشتهاند: پیوتر ایلیچ چایکوفسکی (1840-1893)، سرگئی واسیلیویچ راخمانینوف (1873-1943)، ایگور فئودورویچ استراوینسکی (1882-1971) و بسیاری دیگر. آثار آنها از آثار کلاسیک جهان شناخته میشوند و در کنسرتها، نمایشهای تئاتر، فیلمها و تلویزیون در سراسر جهان بهطور گسترده اجرا میشوند.
باله
موسیقی آهنگسازان روس بهطور گسترده در اجراهای باله کلاسیک روسی استفاده میشود؛ چنین استفادهای الگویی برای پیروی و مایه تحسین در سراسر جهان بهحساب میآید.
مایا میخایلوونا پلیستسکایا (1925-2015) بالرینای افسانهای روس و از درخشانترین ستارگان باله جهان در طول تاریخ باله بود.
مدارس باله در روسیه بهدلیل سطح عالی آموزش و فارغالتحصیلان چیرهدست مشهورند. میتوان در دستکم دو تالار نمایش روسی شاهد اجراهای باله در سطح جهانی بود: «بولشوی» (مسکو) و «مارینسکی» (سن پترزبورگ).
هر دوی این تالارهای نمایش به معنای واقعی کلمه نماد فرهنگ و هنر روسیه هستند.
سن پترزبورگ را پایتخت شمالی روسیه مینامند. این شهر در سال 1703 توسط امپراتور پتر کبیر (1672-1725) تأسیس شد، کسی که تصمیم گرفت این شهر را در مکانی به لحاظ استراتژیکی مساعد برای تقویت دولت روسیه بنا کند. سن پترزبورگ را با جاذبههای فراوان، شاهکارهای معماری و موزههایش میشناسند.
کاخ زمستانی و هرمیتاژ یکی از بزرگترین موزههای جهان است که مجموعهای از حدود 3 میلیون اثر هنری را در خود جای داده است. این ساختمان در سال 1762 توسط معمار ب. ف. راسترلی (1700-1771) ساخته شد.
کلیسای جامع سنت ایزاک بزرگترین کلیسای ارتدکس در روسیه و یکی از نمادهای این شهر است. این کلیسا براساس طرحی از ا. مونتفراند (1786-1858) ساخته شده است.
سوارکار برنزی یادمان پتر کبیر است که توسط مجسمهساز اِ. م. فالکونه (1716-1791) بین سالهای 1768-1778 ساخته شده است.
کلیسای جامع کازان، کلیسای اصلی ارتدکس سن پترزبورگ است که در اواخر قرن هجدهم براساس طرح آ. ن. ورونیکین (1759-1814) ساخته شده است.
سالن نمایش مارینسکی یکی از سالنهای اپرای پیشرو در روسیه است که در سال 1783 توسط معمار آ. ک. کاوس (1801-1863) تأسیس شد.
کازان
کالینینگراد
ولادیوستوک
پندها و ضربالمثلها
فرهنگ عامه روسیه غنی و اصیل است. فرهنگ عامه نشاندهنده میراثی ویژه و آشنا از آهنگها، افسانهها، ضربالمثلها، پندها و دیگر اشکال هنر فولکور شفاهی برای هر فرد روسی است. فرهنگ عامه بازتاب ظرایف شخصیت ملی و همچنین سنتها، آداب و ذهنیت مردم است.
افسانهها
قصههای پریان روسی از برجستهترین عناصر فولکلور ملی هستند. داستانهای هیجانانگیزی از ماجراجویی، مبارزه خیر با شر، و غلبه بر چالشها. شخصیتهای داستانهای افسانهای اغلب ویژگیهای خاصی را بهنمایش میگذارند – خرد، شجاعت، مهربانی یا زیرکی. افسانهها همچنین بازتاب ایدههای مردم درباره ساختار جهان، روابط میان افراد و هنجارهای اجتماعی است. هر افسانه سرشار از کهنالگوها و معانی پنهانی است که خرد مردمی را در خود دارد.
توضیحات زیادی برای اخلاق پنهان افسانهها وجود دارد. همه افسانهها معنای اصلی خود را تا دوران معاصر حفظ نکردهاند، اما خرد مردمی در هر یک از آنها وجود دارد که پاسخهای بسیاری برای مهمترین و ماناترین پرسشها در خود دارد.
برای مثال، براساس یکی از روایتها، افسانه روسی «قرص نان» تمثیلی از ماه است. قرص نان – یک استعاره است، مانند بسیاری از تصاویر دیگر قهرمانان افسانههای روسی. داستان مشاهدات اجداد مردمان روسیه از حرکت ماه در آسمان، از ماه کامل تا ماه نو، را نقل میکند، جایی که کولوبوک (نان گرد زردرنگ) نماد ماه است و دیگر شخصیتهای داستان تجسم چرخههای مختلف ماه و صورتهای فلکی هستند؛ مثلاً روباهی که شخصیت اصلی را «میخورد» نماد کسوف ماه پیش از تولد ماه نو است.
یک افسانه مشهور روسی به نام «به فرمان اردکماهی» این ایده را نشان میدهد که خوششانسی یارِ سادهدلان و فداکاران است. شخصیت اصلی این افسانه، اِمِلیا، جوانی تنبل اما بسیار مهربان است. زمانی که اردکماهی جادویی گرفتار در سوراخ یخ از او میخواهد در ازای یک آرزو آزادش کند، املیا نه ثروتهای بیحساب و کتاب طلب میکند و نه چیزی که به مردم آسیب برساند، بلکه آرزوهای سادهلوحانه و کودکانهای میکند. پند پنهان در این داستان این است که سرنوشت با خوشبختی به پاکدلان پاداش میدهد.
داستانی به نام «شلغم» داستان خانوادهای است که برای بیرون کشیدن شلغمی عظیم گرد هم میآیند. همه اعضای خانواده، از پدربزرگ تا نوه، و حتی یک موش، در راه هدف مشترک همکاری میکنند. این داستان بر ارزش والای خانواده بهطور کلی و همچنین اهمیت کمک و حمایت در آن تأکید دارد. زمانی که صحبت از دستیابی به هدفی مشترک میشود، تکتک اعضای خانواده مهم و ضروری هستند.
در افسانههای مردمی روسی، خیر همیشه بر شر پیروز میشود
داستانهای مختلف این غلبه را بهشیوههای متفاوتی به تصویر میکشند: قهرمان جادوگر شرور را شکست میدهد، ثروت دزدیدهشده را بازمیگرداند یا مردم را از خطر نجات میدهد. اغلب در این داستانها عنصری از جادو وجود دارد که به شخصیتها کمک میکند بر چالشها غلبه کنند.
افسانهها همچنین ارزشهای اخلاقی مانند صداقت، عدالت، رحم و شفقت را به کودکان میآموزند. این داستانها به کودکان کمک میکنند تا بفهمند چه چیزی درست و چه چیزی نادرست است، و در موقعیتهای مختلف چگونه رفتار کنند.
پندها و ضربالمثلها
ضربالمثلها و پندها بخش جداییناپذیر فولکلور روسی هستند. آنها گفتارهای کوتاه اما پرباری هستند که دربردارنده حکمت و تجربه مردماند. آنها به ما میآموزند که در هماهنگی با دنیای اطرافمان زندگی کنیم، کار کردن را ارج بنهیم، به بزرگترهایمان احترام بگذاریم و از کوچکترهایمان مراقبت کنیم.
پندها و ضربالمثلها در زندگی روزمره برای بیان افکار، ارزیابی موقعیتها و برقراری ارتباط با دیگران به کار میروند. در ادامه چند ضربالمثل محبوب روسی آمده است که شخصیت و روح مردم روسیه را بهوضوح آشکار میسازند:
در فولکلور روسی، اعداد 3 و 7 اغلب به معنی خوششانسی بودهاند، در حالی که عدد 13 معنایی متضاد داشته و «دوجین شیطان» نامیده میشود. عدد 3 اغلب در حماسهها و افسانهها بهعنوان نشانهای از کمال و پایان یک چرخه ذکر میشود، برای مثال «تولد – زندگی – مرگ» و همچنین نماد چالش سرنوشت برای قهرمان است، برای مثال، انتخاب از میان 3 راه، یا گذر از 3 آزمون برای رسیدن به آنچه میخواهد. عدد 7 نماد کثرت انتخابها است و در فولکلور روسی با رویدادها و پدیدههایی همراه است که خوششانسی و خرد به ارمغان میآورند.
لباس محلی
توصیف و نمادگرایی
یکی از عناصر اساسی فولکلور، لباس روسی است که میتواند اطلاعات زیادی درباره فرهنگ و زندگی نیاکانمان به ما بدهد. عناصر اصلی لباس سنتی مردان شامل پیراهن، قفطان، کلاه و چکمه و عناصر لباس سنتی زنان سارافان و کوکوشنیک بودهاند. هر عنصر معنای نمادین خاص خود و همچنین عملکردی عملی داشته است.
برای مثال، پیراهن نماد ارتباط مرد با طبیعت و اجدادش بوده است. هر پیراهن با گلدوزی تزئین میشده که خود معنایی نمادین میداده است: نقشهای هندسی نماد خورشید، زمین، آب و دیگر نیروهای طبیعت بودند و تصاویر حیوانات و گیاهان در نقش چشمچین (حرز) عمل میکردند. سارافان تابستانی تجسم بارز زیبایی و ظرافت زنانه بوده است. سارافانها میتوانستند هر رنگی باشند اما اغلب سارافانهای تابستانی قرمزرنگ بودهاند. کوکوشنیک را زنان متأهل بهعنوان نمادی از باروری و وفاداری زناشویی میپوشیدهاند.
آشپزی ملی
وقتی درباره فرهنگ کشوری به وسعت روسیه صحبت میکنیم، نمیتوانیم این بحث را بدون توصیف آشپزی ملی آن پیش ببریم.
فرهنگ غذایی روسیه دارای سنتهای غنی است و با تأثیر از مراحل تاریخی گوناگون و مردمانی که قرنها در سرزمین روسیه زندگی کردهاند، شکل گرفته است. محبوبترین غذاهای آشپزی روسی عبارتند از:
بورشت — سوپ سبزیجاتی با آبگوشت غلیظ که رنگ قرمز روشن متمایزی را از چغندر میگیرد.
هر خانمی بورشت را به روش خودش میپزد و رازهای پخت آن در هر خانواده از نسلی به نسلی دیگر منتقل میشود.
دامپلینگ — یکی دیگر از غذاهای محبوب روسی است که معمولاً توسط کل اعضای خانواده برای ضیافتهای جشن آماده میشود. دامپلینگها تکههای کوچکی از خمیرهای قالبخورده هستند که با مایهای از گوشت پر میشوند.
نان — نان نقش مهمی در فرهنگ ملی روسیه ایفا میکند. در گذشته، زنان خانهدار آن را در تنور روسی با استفاده از فناوری ویژه و خمیر ترش «زنده» میپختند.
امروزه، تقریباً هیچ وعده غذایی در خانههای روسی بدون نان سرو نمیشود. آرد چاودار و آرد چندغله رایجترین مواد تشکیلدهنده نان در روسیه هستند.
پای و پنکیک — دو غذای روسی هستند که تقریباً همیشه در کنار ضیافتهای ویژه و در رژیم غذایی روزمره مردم روسیه سرو میشوند. پایها از خمیر مخمردار با انواع مختلف مواد میانی، ازجمله مواد شیرین، پخته میشوند.
پنکیک یا بلینی، نان نازک، گرد و طلاییرنگ از خمیر هستند که با انواع مختلف مواد میانی و رویه مثل خامه ترش، خاویار، عسل، مربا و شیر عسلی سرو میشوند.
سنتهای روزمره
وقتی از آیینها و محبوبترین سنتهای روسی که در جامعه مدرن ریشه دواندهاند سخن میگوییم، نمیتوان از بانیا (حمام بخار سنتی) غافل شد.
بانیا
بسیاری از خانوادههای روسی در زمینهای روستایی بانیا (حمام بخار سنتی) دارند یا بهطور منظم در شهر به این حمامها میروند. بانیای روسی تاریخچهای طولانی دارد که به دوران باستان بازمیگردد. تفاوت اصلی بین بانیای روسی و همردههای آن (گرمابه، سونا و غیره) این است که از بخاری سنگی استفاده میکند که سنگها را به جای هوا گرم میکند. سنگها با آب خیس میشوند تا بخار بسیار داغی ایجاد شود.
روش اصیل روسی این است که با جارو بخار ایجاد کنند و استحمام کنند. این یک آیین حمام ویژه است که در آن از دستهای از شاخههای درختان خاصی مثل نارون، بلوط و کاج برای تولید بخار استفاده میشود و با شاخهها از نوک پا تا سر به خود یا دیگران ضربه میزنند. این روش گردش خون را بهبود میبخشد و سیستم ایمنی را تقویت میکند. پس از بخور دادن، مرسوم است که در حوضچهای از آب سرد غوطهور شد یا خود را با برف مالش داد و چای گیاهی نوشید. باور بر این است که یک بانیا روسی واقعی نه تنها جسم، بلکه روح را تقویت میکند.
