Adatdan daşary ýagdaýlarda nähili hereket etmeli?
Russiýa howpsuz ýurt, ýöne gündelik durmuşda çalt we dogry çözgüdi talap edýän dürli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykyp biljekdigini hemişe ýatda saklamak gerek. Bu ýagdaýlara tebigy betbagtçylyklar, sosial gapma-garşylyklar, hukuklaryň we azatlyklaryň bozulmagy, şeýle hem jana we saglyga howp salýan beýleki faktorlar degişli bolup biler.
Sahypa nawigasiýasy:
Resminamalarym ogurlansa näme etmeli?
Ogurlyk
Eger pasportyňyz ýitse ýa-da ogurlygyň pidasy bolsaňyz, parahat boluň we aşakdaky çäreleri görüp, çalt hereket ediň:
-
1
Polisiýa arza ýazyň
Eger şahsyýetiňizi tassyklaýan resminamalaryňyz ogurlanan ýa-da ýiten bolsa, arza ýazmak üçin iň ýakyn polisiýa bölümine gidiň.
Jerime (2500-den 5000 rubla çenli) salynmazlygy ýa-da deportasiýa edilmezlik üçin muny mümkin boldugyça çalt etmek möhümdir.
Eger şahsyýetiňizi tassyklaýan resminamalaryňyzyň azyndan biri galan bolsa, meselem, wagtlaýyn ýaşamak üçin rugsatnama ýa-da ýaşamak üçin güwänama bar bolsa, iň ýakyn polisiýa bölümine ýa-da migrasiýa üçin hasaba duran ýeriňize baryň.
Gözleg geçirmek üçin “2GIS” (2ГИС) ýa-da “Ýandeks Karty” (Яндекс Карты) ýaly websaýtlary we programmalary ulanyň.
Arzada ogurlanan ýa-da ýitirilen ähli resminamalary görkezmeli we waka bilen bagly ýagdaýlary beýan etmeli bolarsyňyz. Şondan soň siz ýiten ýa-da ogurlanan resminamalar barada arza bereniňizi tassyklaýan kepilnama alarsyňyz.
-
2
Öz ýurduňyzyň konsullygyna baryň
Kepilnamany alanyňyzdan soň, konsullygyňyza gidip, dolanyp gelendigiňiz barada şahadatnamany alyň. Bu şahadatnama bilen öz ýurduňyza dolanyp, täze pasport almak üçin 10 günüňiz bolar.
Konsullygyň salgysyny şu ýerden tapyp bilersiňiz.
Migrasiýa kartynyň ýitirilmegi
Eger migrasiýa karty ýaly ähmiýeti pesräk resminama ýiten, zaýalanan ýa-da ogurlanan bolsa, onda proses has ýönekeýdir. Bar etmeli zadyňyz, polisiýa bölümine barmak we arza ýazmakdyr. 3 günüň içinde siz doly kanuny güýji bolan resminamanyň dublikatyny alarsyňyz.
Eger şahsyýetiňizi tassyklaýan hiç hili resminamaňyz galmadyk bolsa, onda derrew öz ýurduňyzyň konsullygyna ýüz tutmalydygyňyzy ýatda saklamak möhümdir.
Bank kartynyň ýitmegi
Eger bank kartlaryňyz ýiten ýa-da ogurlanan bolsa, olary bankyň mobil programmasy arkaly ýa-da müşderi hyzmatlaryna jaň edip, dessine blokirlemegiňiz gerek. Bankyň habarlaşmak üçin maglumatyny onuň resmi websaýtynda ýa-da programmasynda tapyp bilersiňiz. Kartyňyzy çalt blokirlemek onuň rugsatsyz ulanylmagynyň öňüni almaga kömek eder. Şondan soň täze kart sargyt edip, iň ýakyndaky bank şahamçasynda hasabyňyzdan pul alyp bilersiňiz.
Nagt puluň ýitirilmegi
Eger nagt puluňyzy ýitirseňiz ýa-da ogurlanandyr öýdüp güman etseňiz, arza bermek üçin iň ýakyndaky polisiýa bölümine özüňiz barmaly ýa-da Russiýa Federasiýasynyň Içeri işler ministrliginiň (МВД) websaýty arkaly onlaýn arza berip bilersiňiz. Bu ýagdaýda “112” belgisine jaň edip, ýagdaý barada habar berip hem bilersiňiz.
Ätiýaçlyk çäreleri:
- Adam köp ýerlerde seresap boluň. Sumkaňyzy ýa-da rýukzagyňyzy öňüňizde saklaň we telefonyňyzy daşky jübülerden has howpsuz ýere geçiriň. Ol jübi ogurlygynyň öňüni almaga kömek edip biler.
- Ýanyňyzda köp mukdarda nagt pul götermekden gaça duruň.
Saglyga we jana howp salýan ýagdaýlarda edilmeli hereketler
Gynansak-da, şäherde siziň howpsuzlygyňyza we saglygyňyza howp salýan ýagdaýlar bolup biler. Geliň, käbir mysallara we olaryň her birinde edip boljak iň dogry hereketlere seredeliň. Saglyga we jana howp salýan ýagdaýlara aşakdakylar degişli bolup biler:
- Siz zorlukly hereketiň pidasy ýa-da şaýady bolduňyz.
- Size gyssagly lukmançylyk kömegi gerek.
- Sizi sakyrtga çakdy.
Siz zorlukly hereketiň pidasy ýa-da şaýady bolduňyz
Eger zorluga sezewar bolsaňyz, özüňizi rahat alyp barmaly we hukuklaryňyzy goramak hem-de ýetirilen zyýanlaryň öwezini almak üçin aşakdaky ädimleri ätmeli.
-
1
Lukmançylyk edarasyna gidiň ýa-da tiz kömek çagyryň. Lukmançylyk işgärleri size bejergi we şikesiňiz barada kepilnama berer.
-
2
Mümkin bolsa, şikesleriňiziň suratlaryny ýa-da wideolaryny düşüriň. Bu suratlaryň we ýazgylaryň kazyýetde peýdasy degip biler.
-
3
Şaýatlaryň görkezmelerini ýygnaň. Eger şaýatlar bar bolsa, olardan ýazmaça görkezme we habarlaşmak üçin maglumatyny bermegini soraň.
-
4
Bolup geçen waka barada polisiýa habar beriň. Munuň üçin wakanyň ähli bar bolan subutnamalary – kepilnama, suratlar we şaýatlaryň görkezmeleri gerek bolar.
-
5
Etrap kazyýetine arza ýazyň. Bu resminamada wakanyň ähli maglumatlary, şol sanda hüjümiň subutnamalary we talap edilýän zyýanyň öwezini dolmak barada maglumatlar bolmalydyr.
Mugt hukuk kömegi
Çynlakaý ýagdaýlarda, professional aklawçylar bilen maslahatlaşmaga mümkinçiligiňiz bardygyny ýatda saklaň. Olar size kazyýete arz-şikaýat etmek üçin ähli gerekli resminamalary dogry taýýarlamaga kömek eder we kazyýet prosesiň başyndan tä soňuna çenli size goldaw berer.
Psihologyň maslahaty
Bu ýagdaý bilen göreşmek kyn bolsa, psihologa ýüz tutmagy göz öňünde tutuň. Ol aladany ýeňip geçmegiňize we psihiki saglygyňyza iň az täsir ýetip, adaty durmuşyňyza gaýdyp gelmäge kömek edip bilýär.
Siz başga birine zorluk edilenine şaýat bolduňyz
Bu ýagdaýda derňewiň çalt başlamagy üçin bu barada polisiýa habar bermegiňiz gerek. Fotosuratlary ýa-da wideolary düşüriň we şaýatlyk görkezmesini beriň. Eger siz häzirki ýagdaýda özüňizi howpsuz duýmasaňyz we janyňyz howp astynda bolsa, bu waka barada anonim habar bermäge ýa-da polisiýa jaň edip, özüňize gorag üpjün etmegini soramaga hakyňyz bardyr.
Ätiýaçlyk çäreleri:
- Nätanyş ýa-da şübheli adamlar bilen aragatnaşyk etmekden gaça duruň.
- Eger siz dynç alyş ýerine barmagy meýilleşdirýän bolsaňyz, dostlaryňyz ýa-da ynanýan adamlaryňyz bilen gitmek has howpsuzdyr.
- Gijelerine ýeke ýöremekden gaça duruň; taksi ulanmak has gowudyr.
Ilkinji kömek bermek
Okaň
Eger üstüňizden sakyrtga tapsaňyz, şu çäreleri görmeli:
-
1
Sakyrtgany pinset bilen dessine aýryň. Sakyrtgany deriňize mümkin boldugyça ýakyn tutup alyň we ony pyrlaýman, seresaplyk bilen çekip çykaryň, sebäbi şonda sakyrtganyň bölekleri deriniň aşagynda galyp bilýär.
-
2
Aýrylandan soň, çakylan ýeri wodorodyň perekisi, ýod ýaly bir antiseptik ýa-da ýörite antiseptik bilen arassalaň.
-
3
Sakyrtgany germetik gapda goýuň we potensial infeksiýalary barlamak üçin ony iň ýakyn serologiýa edarasyna eltiň.
-
4
Birnäçe günüň dowamynda lukmanyňyz barlagyň netijelerini size habar berer we sakyrtgada ýokanç kesel bar bolsa, size zerur bejergi belleniler.
Ätiýaçlyk çäreleri:
- Otlaryň üstünde ýa-da gyrymsy agaçlaryň arasynda ýöremäň – bular howply mör-möjekleriň üýşýän ýerleri bolup biler.
- Bedeniňi doly örtýän eşikleri geýmek maslahat berilýär.
- Mör-möjeklerden goraýjy serişdeleri ulanyň hem-de açyk howada geçirilen çärelerden soň we olaryň dowamynda bedeniň açyk ýerlerini yzygiderli barlap duruň.
- Lukmançylyk ätiýaçlandyryşyny öňünden almagy unutmaň.
Aldawçylardan ägä boluň!
Russiýadaky daşary ýurtlular hem ähli adamlar ýaly, ýaşaýyş, şahsy durmuşyň, şahsy we maşgala syrynyň, abraýynyň we mertebesiniň goragy, şeýle hem Russiýa Federasiýasynyň çäginde erkin hereket etmäge haky bardyr.
Emma aldawçylar telefon jaňlary arkaly şahsy durmuşyňyza aralaşyp, şahsy hukuklaryňyzy bozup bilerler.
Eger size bir aldawçy jaň etse
Telefon arkaly aldawçylar biziň maliýe we şahsy howpsuzlygymyz üçin iň köp ýaýran howplaryň birine öwrüldi. Olar pidalarynyň puluny ýa-da şahsy maglumatlaryny ogurlamak üçin dürli hilegärlik usullaryny ulanýarlar. Siziň tehnologiýalary bilýändigiňize ýa-da bilmeýändigiňize garamazdan, şol aldawçylaryň nähili işleýändigini we özüňizi nähili goramalydygyňyzy bilmek örän möhümdir.
Ilkinji bilmeli zat, telefon arkaly aldawçylaryň gowy aragatnaşyk etmek endikleriniň we adamlary manipulirlemek ukybynyň bar bolmagydyr. Olaryň köpüsi banklaryň, söwda kompaniýalarynyň ýa-da döwlet guramalarynyň wekilleri bolup çykyş edýärler, şahsy maglumatlary “barlamak” üçin parollary ýa-da kredit kartlarynyň maglumatlaryny soraýarlar. Beýlekileri bolsa maksatlaryna ýetmek üçin gorkyny ulanýarlar ýa-da güýçli gyssaglylyk duýgusyny döredýärler.
Aldawçylardan özümi nähili gorap bilerin?
Telefonda gürleşeniňizde, hüşgär we seresap bolmak möhümdir. Telefonda hiç haçan parol ýa-da kredit kart belgileri ýaly şahsy maglumatlary bermäň. Ýatda saklaň, banklar we kompaniýalar bu hili maglumatlary telefonda soramaýar. Eger jaňyň hakykylygyna ynamyňyz ýok bolsa, trubkany goýuň we ynamdar aragatnaşyk maglumatlaryny ulanyp, göni gurama jaň ediň. Seresap boluň we öz duýgyňyza ynanyň – bu size aldawçylaryň toruna düşmezlige kömek edip biler.
Ätiýaçlyk çäreleri:
- Ähli kredit karty we pul geçirimleri diňe resmi töleg hyzmatlary we bank programmalary arkaly amala aşyrylmalydyr.
- Kredit kartyňyzyň maglumatlaryny, maliýe we şahsy resminamalaryňyza degişli beýleki maglumatlary üçünji taraplara mälim etmäň.
Ýangyn, suw joşguny we ýer yranmasy ýüze çykanda ýönekeý görkezmeler
Russiýada iň köp duş gelýän tebigy betbagtçylyklar ýangyn, suw joşguny we ýer yranmasydyr.
Suw joşguny bolanda
Ýerli suw joşguny güýçli ýagyşlar ýa-da ýazky derýa daşgyny sebäpli ýüze çykyp bilýär.
Eger siz suw joşguny howpy abanýan ýerde bolsaňyz, wajyp maglumatlary sypdyrmaz ýaly täzelikler metbugatyny ulanyň we berlen ähli görkezmeleri berjaý ediň.
Iň kyn ýagdaýlarda, ýagdaý durnuklaşýança, halas ediş gulluklary tarapyndan bellenen howpsuz ýere gitmek örän möhümdir.
Ätiýaçlyk çäreleri:
- Eger öýüňiz suw joşguny howpy abanýan ýerde bolsa, maddy gymmatlyklary we goş-golamlaryňyzy howpsuz ýere, mysal üçin üçege göçüriň.
- Ähli elektrikli enjamlary we gazy öçüriň.
- Wagtlaýyn ewakuasiýa edilen halatyňyzda zerur şahsy zatlaryňyzy ýanyňyz bilen alyň.
Ýer yranmasy bolanda
Russiýada ýer yranmalary dünýäniň beýleki ýerlerine garanyňda az ýygylykda bolsa-da, ýer yranmalarynyň köpüsi Kamçatka, Kuril adalary we Sahalin ýaly alysdaky we az ilatly sebitlerde bolup geçýär. Şeýle-de bolsa, eger siz howply zolakda bolsaňyz, ýadyňyzda saklamaly birnäçe düzgün bar:
- Eger binanyň içinde bolsaňyz, ewakuasiýa boýunça görkezmeleri berjaý ediň.
- Eger daşarda bolsaňyz, tebigy gorag tapyň, mysal üçin, gapynyň agzynda ýa-da binanyň burçunyň töwereginde.
- Rahat boluň, sebäbi howsala düşmek nädogry karara gelmäge eltip bilersiňiz.
- Zeper ýeten jaýlara golaýlaşmaň ýa-da girmäň, sebäbi ýer yranmasy gaýtalanyp biler.
- Ýer yranmasyndan soň ilkinji 2–3 sagat iň howply hasaplanylýar.
- Lifti ulanmaň.
Ýol-ulag hadysasyna uçrasaňyz ýa-da oňa şaýat bolsaňyz näme etmeli?
Russiýanyň şäherlerinde ýaşaýşyň çalt ösmegi we ýollarda ulaglaryň köpelmegi bilen, ýol heläkçilikleriň sany ýylsaýyn gitdigiçe köpelýär. Şeýle-de bolsa, parahat bolup we dogry ädimleri ätmek arkaly, siz bu ýagdaýlarda stresi azaldyp bilersiňiz.
-
1
Hadysanyň bolan ýerinde galyň; taşlap gitmäň.
-
2
“102” ýa-da “112” belgisine jaň edip, waka barada polisiýa habar beriň.
-
3
Eger jebir çekenler bar bolsa, olara kömek beriň we tiz kömek çagyryň.
-
4
Mümkin bolsa, hadysanyň bolan ýeriniň suratlaryny ýa-da wideolaryny düşüriň we şaýatlaryň görkezmelerini we habarlaşmak üçin maglumatlaryny ýygnap alyň.
Ätiýaçlyk çäreleri:
Eger siz sürüji bolsaňyz:
Ýol hereket howpsuzlygy düzgünlerini berjaý ediň. Beýleki ulag serişdeleri bilen aralygy saklaň. Tizlik çäginden geçmäň. Pyýada geçelgelerinde has seresap boluň.
Eger pyýada barýan bolsaňyz:
Ýoldan diňe bellenilen geçelgelerden geçiň. Pyýada geçelgelerinde seresap boluň. Diňe ýanýodalarda ýa-da geçelgelerde ýöräň.
Bolup biljek iň ähtimal adatdan daşary ýagdaýlara göz aýladyk we olarda hereket etmek üçin praktiki ädimleri görkezdik. Bu maglumat size kyn ýagdaýlarda parahat bolmaga we netijeli hereket etmäge, şeýle hem öňüni alyş çärelerini görmäge kömek eder. Eger adatdan daşary ýagdaýa düşseňiz, parahat boluň, ýokarda beýan edilen düzgünleri berjaý ediň we elmydama ýeke-täk, tölegsiz gyssagly kömek belgisi bolan “112-ä” jaň edip biljekdigiňizi ýatda saklaň.