Russiýanyň döwlet gurluşy
Bu makala size Russiýanyň döwlet gurluşy hem-de bu kesgitleme bilen göni we gytaklaýyn baglanyşykly düşünjeler barada gürrüň berer. Bu ýurduň aýratynlygyna, medeniýetine we taryhyna çuňňur düşünmek üçin, siz onuň simwollary, dini we köpmilletliligi barada öwrenersiňiz. Biz baýdagy, gerbi we gimni, şeýle hem milli aýratynlyklary we iň köp ýaýran stereotipleri ara alyp maslahatlaşarys. Ol size Russiýanyň nähili guralandygy barada köpräk öwrenmäge we ony has gowy tanamaga kömek eder.
Sahypa nawigasiýasy:
Russiýa we onuň ýerleşýän ýeri
Russiýanyň kartasyndaky her bir nokat özboluşly ýerdir. Wagtyň geçmegi bilen siz ýurduň geografiýasy, klimaty we landşafty barada ähli zady öwrenersiňiz, infrastruktura (köçeler, meýdançalar, jaýlar, binalar, bilim we lukmançylyk edaralary, sport desgalary, ýadygärlikler) bilen tanşarsyňyz, gurşawa öwrenişersiňiz hem-de töweregiňizdäki adamlar bilen aňsatlyk bilen duşuşyp we aragatnaşyk saklap bilersiňiz.
Russiýa dünýäniň iň uly ýurdy bolup, Ýeriň gury ýer böleginiň takmynan 1/8 bölegini eýeleýär. Onuň territoriýasy 17 million kwadrat kilometrden gowrak bolup, Gündogar Ýewropadan Gündogar Aziýa çenli uzalyp gidýär. Russiýa 18 sany ýurt bilen serhetleşýär hem-de Demirgazyk Buzly, Ýuwaş we Atlantik okeanlarynyň ýakasynda giň kenarlara eýedir.
Ýurtda 200-den gowrak dilde gürleýän hem-de baý medeniýetleriň we däp-dessurlaryň köpdürlüligini görkezýän 146 million adam ýaşaýar. Russiýanyň 6 sany klimat zolagy we 11 sany sagat guşaklygy bardyr.
Bu faktorlar gündelik durmuşa we iş proseslerine ep-esli täsir edýär. Mysal üçin, Habarowskdan Soçä uçuş 13 sagat, Wladiwostokdan Moskwa uçuş 9 sagat dowam edýär, demirýol bilen şol bir aralyga gitmek bolsa alty günden gowrak wagt alar.
Ýurdumyzyň dürli künjeklerindäki wagt tapawutlary distansion işleýän işgärleriň iş grafigine hem täsir edýär. Iş berijiler köplenç şeýle işgärler üçin ýörite çeýe iş grafigini döredýärler, şeýlelik bilen iki tarap üçin hem amatly iş wagtyny üpjün edýärler.
Russiýa Federasiýasynyň gurluşy nähili
Diasporalaryň uýgunlaşmakdaky roly
Russiýa federatiw döwletdir. Ol 89 sebitden ybarat bolup, olar federasiýanyň respublikalar, şäherler, oblastlar, okruglar we ülkeler ýaly subýektleri hökmünde tanalýar. Olar bellenilen ýörelgelere esaslanyp işleýär:
- Döwlet bitewiligi dürli subýektleriň birleşmesidir, olaryň her biriniň öz territoriýasy, ilaty we dolandyryş edaralary bardyr.
- Döwlet häkimiýeti ulgamynyň ýeke-täkligi federal derejede we federasiýanyň subýektlerinde işleýän döwlet edaralarynyň ýeke-täk ulgamy arkaly üpjün edilýär.
- Federasiýanyň subýektleriniň deňligi ähli respublikalaryň, ülkeleriň, oblastlaryň, federal ähmiýetli şäherleriň we awtonom okruglaryň federal häkimiýetler bilen gatnaşyklarynda deň hukuklara we borçlara eýedigini aňladýar.
Bu olaryň köpçülikleýin syýasat proseslerine gatnaşmagyny, şeýle hem olaryň bähbitleriniň goralmagyny üpjün edýär.
Dolandyryşyň görnüşi
Russiýa demokratik, hukuk, respublikan, federatiw, sosial we dünýewi ýurtdur. Russiýa garyşyk respublikasy bolup, onda prezident wajyp rol oýnaýar. Bu ulgamda häkimiýet kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet şahalaryna bölünýär.
Russiýanyň paýtagty bolan Moskwa şäheri 12 milliondan gowrak ilaty bilen dünýädäki iň gür ilatly megapolisleriň biridir.
Russiýany näme tapawutlandyrýar
Döwlet simwollary: baýdak, gerb we gimn.
Russiýa Federasiýasynyň esasy simwollary baýdak, gerb we gimn bolup durýar. Baýdak milli buýsanjy we mertebäni, gerb döwletiň güýjüni we kuwwatyny aňladýar, gimn bolsa halkyň agzybirligini we Watana bolan söýgüsini özünde jemleýär. Bu simwollar adamlary birleşdirmäge we olara ýeke-täk bir milletiň bölegidigini ýatlatmaga hyzmat edýär.
Russiýanyň baýdagy
Russiýanyň baýdagy 3 sany kese zolakdan ybaratdyr: ak, gök we gyzyl. Bu zolaklar ýokardan aşak ýerleşdirilendir. Ak reňk päkligi we asyllylygy, gök reňk wepalylygy, dogruçyllygy we parahatçylygy aňladýar, gyzyl reňk bolsa edermenligi we Watana bolan söýgini aňladýar.
Russiýa Federasiýasynyň döwlet baýdagy hökümet binalarynda, rus harby bölümleriniň ýerleşýän ýerlerinde, rus gämileriniň bogaldaklarynda galdyrylýar, şeýle hem uçarlarda we kosmos gämilerinde görkezilýär.
Russiýada Döwlet baýdagynyň güni 22-nji awgustda bellenilýär.
Russiýanyň milli baýdagy ilkinji gezek XVII we XVIII asyrlaryň sepgidinde, kuwwatly döwletiň döredilen döwründe peýda boldy. Ak-gök-gyzyl baýdak ilkinji gezek Beýik Pýotruň (1672–1725) kakasy bolan patyşa Alekseý Mihaýlowiçiň (1629–1676) höküm süren döwründe Russiýanyň ilkinji söweş gämisi bolan “Orýolda” (Bürgüt) galdyryldy. Üç reňkli baýdagyň resmi taýdan ulanylmagyny belleýän, onuň el bilen çyzylan suratyny we zolaklaryň yzygiderligini tassyklaýan permana imperator Beýik Pýotr tarapyndan 1705-nji ýylyň 20-nji ýanwarynda gol çekildi.
Şondan soňky bir ýarym asyryň dowamynda ýurduň baýdagy köp gezek üýtgedildi. 1990-njy ýylyň noýabrynda täze döwlet simwollaryny işläp taýýarlamak boýunça hökümet komissiýasy baýdak meselesini çalt we biragyzdan diýen ýaly çözdi: Russiýanyň ak-gök-gyzyl baýdagy 300 ýyldan gowrak wagt bäri bardy we şol baýdagy gaýtaryp getirmegiň wagty gelipdi.
Russiýanyň gerbi
Russiýanyň gerbinde goşa kelleli bürgüt ýerleşýän gyzyl reňkli geraldika galkany bardyr. 2 bürgüt kellesiniň hem gözleri başga tarapa gönükdirilen bolup, olar Russiýanyň Aziýada we Ýewropada eýeleýän ornuny aňladýar.
Bürgüdiň ganatlary ýaýrap ýokarlygyna gönükdirilen, kellesi bolsa 2 sany kiçi we 1 sany uly täç bilen bezelen bolup, ol bütin Russiýa Federasiýasynyň we onuň subýektleriniň özygtyýarlylygyny aňladýar.
Bürgüt öz penjelerinde döwletiň häkimiýetini we berkligini aňladýan skipetri we deržawany saklap dur. Onuň döşünde ýerleşýän, aždarhany naýza bilen sünjüp duran atlynyň şekili bolsa, ýagşylygyň ýamanlyga, ýagtylygyň garaňkylyga garşy alyp barýan göreşiniň we Watany goramagyň gadymy simwolydyr.
Goşa kelleli bürgüdiň döwlet gerbi hökmünde ilkinji gezek ulanylmagy Moskwanyň beýik knýazy Iwan III Wasilýewiçiň (1440–1505) 1497-nji ýylda ýer alyş-çalşygy baradaky resminamalara basan möhüri bilen baglanyşyklydyr. Knýaz ýer alyş-çalşygy, artykmaçlyklar we hususy şahslar üçin aýratyn hukuklar baradaky geleşikleri tassyklamak üçin ýer alyş-çalşygy resminamalaryna hem-de gramotalara meňzeş iki taraply möhürleri basypdyr.
Russiýanyň milli gimni
Gimn döwletiň iň möhüm simwollarynyň biridir. Russiýanyň gimni çuň many, buýsanç we ýurda bolan söýgi bilen doldurylan ajaýyp şahyrana eseridir. Tekst açyk we takyk bolup, onda gereksiz sözler ýa-da düşnüksizlik ýokdur.
Gimnde ýamanlyk, ölüm, göreş we gorky ýaly hiç hili negatiw düşünjeler agzalmaýar. Gaýta, ol ýagtylyga, söýgä we goraga bolan ymtylmalary şöhlelendirýär.
Russiýa Federasiýasynyň Döwlet gimniniň sözleri
Russiýa – mukaddes döwletimiz,
Russiýa – söýgüli ýurdumyz.
Güýçli erk, beýik şöhrat –
Seniň ebedi baýlygyňdyr!
Şöhratlan, azat Watanymyz!
Doganlyk halklaryň asyrlar boýy soýuzy,
Ata-babalardan miras galan halk paýhasy!
Şöhratlan, ýurdumyz! Seniň bilen buýsanýarys!
Günorta deňizlerden polýar ülkesine çenli,
Tokaýlarymyz we meýdanlarymyz ýaýylyp gidýär.
Gün astynda ýeke-täk sen bar! Sen şeýle ýeke-täk –
Hudaý tarapyndan goralýan mähriban toprak!
Şöhratlan, azat Watanymyz,
Doganlyk halklaryň asyrlar boýy soýuzy,
Ata-babalardan miras galan halk paýhasy!
Şöhratlan, ýurdumyz! Seniň bilen buýsanýarys!
Arzuwlar we ýaşaýyş üçin ümmülmez giňişlik
Geljegiň ýyllary bize açylýar.
Watanymyza wepalylygymyz bize güýç berýär.
Watana wepalylygymyz bize güýç berýär.
Şeýle bolupdy, häzirem şeýle we hemişe şeýle bolar!
Şöhratlan, azat Watanymyz,
Doganlyk halklaryň asyrlar boýy soýuzy,
Ata-babalardan miras galan halk paýhasy!
Şöhratlan, ýurdumyz! Seniň bilen buýsanýarys!
Gimn ýerine ýetirilende dogry etiket nähili?
Döwlet gimni ýerine ýetirilende, ähli gatnaşyjylar aýak üstünde durmaly we diňlemelidir, erkekler bolsa başgaplaryny çykarmalydyr.
Eger gimn Russiýanyň baýdagyny galdyrmak bilen ýerine ýetirilse, baýdaga tarap ýüzüňi öwürmek zerurdyr.
Döwlet gimni nirede we haçan ýerine ýetirilýär:
- prezidentiň inaugurasiýa dabarasynda;
- Russiýa sapar bilen gelen döwlet baştutanlary garşylanan ýa-da ugradylan mahaly;
- milli baýramçylyk günlerinde;
- möhüm medeni ýa-da sport çärelerinde. Mysal üçin, Olimpiýa oýunlarynda baýrak gowşuryş dabarasynda ýeňiji toparyň döwlet gimni ýerine ýetirilýär.
Köp dinli ýurt
Russiýada haýsy dinleriň wekilleri ýaşaýar. Sanlary we aýratynlyklary
Konstitusiýa laýyklykda, häzirki Russiýa dünýewi, demokratik we hukuk düzgünine eýe bolan döwletidir. Şonuň üçin hiç bir dini mejbury ýa-da resmi diýip hasaplamak bolmaýar.
Russiýany arkaýyn köp dinli ýurt diýip atlandyrmak bolar. Taryhy taýdan, ýurduň giň territoriýasynda dürli milletlerden we dinden bolan adamlar bilelikde ýaşap gelýärler. Häzirki wagtda esasy dinler hristiançylyk we yslamdyr. Buddizm we iudaizm ýaly giňden ýaýran dini ynançlaryň wekilleri hem bardyr.
Hristiançylyk
Hristiançylyk Russiýada iň meşhur din bolup, dindar ilatyň 40%-den gowragy onuň şahalaryndan biri bolan prawoslawlyga uýýar.
Russiýadaky iň uly prawoslaw ybadathanasy Moskwadaky Halasgär Isanyň ybadathanasydyr.
Hristiançylyk Hudaýyň Ogly Isa Mesihiň taglymatyna esaslanýar we üç şahsda (Ata, Ogly we Mukaddes Ruh) ýekeje Hudaýa ynanýar. Köne we Täze Ähtlerden ybarat bolan Injil hristianlaryň merkezi kitabydyr. Hristiançylygyň 3 sany esasy şahasy bardyr – prawoslawlyk, katolisizm we protestantizm.
Butparazlyk we şamanizm
Sibirde we Uzak Gündogarda ýaşaýan ýerli halklaryň käbiri henizem butparazlyk we şamanizm ýaly ata-babalarynyň däp-dessurlaýyn ynançlaryna uýýar. Bu dinlerde meňzeşlikler bardyr, sebäbi olaryň ikisi hem gadymy mifologiýa, köphudaýlylyk bilen baglanyşykly bolup, dini dabaralarda jadyly dessurlary ulanýar. Bu dinleriň ikisi hem tebigaty ruhlandyrýar we akyldarlyk hem-de güýç gazanmak üçin Älemiň energiýasy bilen göni aragatnaşyk etmegi ündeýär.
Yslam
Olaryň aglabasy sünni musulmanlardyr. Yslam Russiýada ikinji uly din bolup, ol ýurduň ähli ilatynyň 7% töweregini düzýär, uýýanlaryň köpüsi sünni musulmanlardyr. Musulmanlar üçin esasy dini kitap Kurandyr. Yslam dininiň esasy ygtykady ýeke-täk Hudaý bolan Allatagala ybadat etmek we Hz. Muhammediň Onuň pygamberidigine iman etmekdir. Yslam iman edenlere günde 5 wagt namaz okamagy we Remezan aýynda oraza tutmagy buýurýar. Musulmanlaryň esasy dini baýramçylyklary Oraza baýramy we Gurban baýramydyr. Russiýaly musulmanlaryň ruhy merkezi Ufa şäheri bolup, ol ýerde Russiýanyň musulmanlarynyň Merkezi ruhy müdirligi ýerleşýär, iň köp adamly musulman jemagaty Moskwada ýaşaýar, ol ýerde bolsa, ýurduň iň beýik metjidi ýerleşýär.
Buddizm
Käbir maglumatlara görä, Russiýanyň ilatynyň takmynan bir göterimi buddizm dinine uýýar. Bular, esasan, Altaýyň we Burýadystanyň ýaşaýjylarydyr.
Iudaizm
Ýurdumyzda ýewreý jemagatlary hem bar, olar esasan etniki ýewreýlerden ybaratdyr, ýöne iudaizmiň dini ynançlaryny paýlaşýan beýleki milletlerden bolan adamlar hem bar.
Taryhy taýdan Russiýa dini syýahatçylygyň ösen ýurtlarynyň biridir. Dünýäniň dürli künjeklerinden gelen syýahatçylary we zyýaratçylary özüne çekýän ybadathanalar, monastyrlar we buthanalar her şäherde diýen ýaly bar.
Bu babatda iň meşhur ýerleriň käbirine Nižniý Nowgorod, Rostow Welikiý, Kazan, Suzdal, Ugliç we Wladimir ýaly şäherler degişlidir.
- Nižniý Nowgorodyň monastyrlary
- Kazanyň keramatly ýerleri
- Gadymy Wladimir şäheriniň mukaddes ýerleri
Russiýanyň köp sanly muzeý kompleksleri we tebigy obýektleri ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilendir.
Olaryň arasynda Wladimir we Suzdalyň ak daşly ýadygärlikleri, Sergiýew Posaddaky Troisa-Sergiýew Lawrasynyň arhitektura toplumy, Wologda oblastyndaky Ferapontow monastyrynyň ansambly, şeýle hem Sankt-Peterburgdaky Isaak we Kazan şäheriniň soborlary ýaly has meşhur desgalar we başgalar bar.
- Wladimir-Suzdal muzeý goraghanasy
- Keramatly Troisa-Sergiýew Lawrasy
- Ferapontow monastyry
- Sankt-Peterburg boýunça gollanma
- Russiýada ÝUNESKO
Russiýada näçe millet ýaşaýar
Russiýanyň halklary
Russiýa köpmilletli döwletdir. Ýurdumyzyň çäginde 190-dan gowrak dürli halk ýaşaýar. Olara kiçi ýerli toparlar we has iri awtohton halklar, şeýle hem asly şu günki ýaşaýan ýerlerine degişli bolan aborigen milletler diýilýänler girýär. Bu halklaryň diňe alty sanysynyň ilaty bir milliondan geçýär: ruslar, tatarlar, çeçenler, çuwaşlar, başgyrtlar we awarlar.
Russiýanyň köpmilletli bolmagynyň onuň medeni we sosial özboluşlylygyna çuňňur täsiri boldy, sebäbi dürli milletleriň däp-dessurlarynyň, medeniýetiniň we gündelik edim-gylymynyň garyşmagy ýurduň özboluşly keşbini emele getirip, milli häsiýete we taryhy wakalaryň gidişine täsir etdi.
Ruslary şübhesiz geçirimli we hoşniýetli halk hökmünde häsiýetlendirmek bolar. Milli häsiýetiň bu aýratynlyklary asyrlar boýy goňşy ýaşan adamlaryň köpdürlüligi sebäpli emele geldi.
Milli häsiýet aýratynlyklary
Rus halkynyň häsiýet aýratynlyklary
Täze ýurda aňsat uýgunlaşmak we medeniýetara aragatnaşygy gowulandyrmak üçin, milli häsiýet baradaky düşünjä düşünmek möhümdir.
Ol gylyk-häsiýet, mentalitet, gymmatlyklar, özüňi alyp barmagyň kadalary we dürli ýagdaýlara jogap bermek usullary ýaly aýratynlyklary öz içine alýar.
Ylmy gözleg-barlaglar we halk paýhasy ruslaryň milli häsiýetiniň birnäçe aýratynlyklarynyň bardygyny tassyklaýar. Geliň, olaryň käbirine seredeliň.
-
1
Azatlyga we garaşsyzlyga bolan söýgi. Ruslar elmydama azatlyk we garaşsyzlyk ugrunda göreşip, basyşlara we çäklendirmelere garşy durupdyr.
-
2
Sabyrlylyk we çydamlylyk. Ruslar öz taryhynyň dowamynda ençeme synaglara we kynçylyklara duçar boldular. Sabyrlylyk we çydamlylyk milli häsiýetiň esasy aýratynlyklaryna öwrüldi. Bu häsiýetler päsgelçilikleri ýeňip geçmäge, hiç wagt ruhdan düşmezlige we ýagşy geljege ynanmagy dowam etdirmäge höwesek bolmakda öz beýanyny tapýar. Rus häsiýetiniň iň geň galdyryjy aýratynlyklarynyň biri hem, ýeňip bolmajak ýaly görünýän kynçylyklara döz gelmek ukybydyr. Bu häsiýet edermen we ýurt goragçysy bolan gadymy rus gahrymanlarynyň, ýagny bogatyrlaryň hekaýalarynda aýdyň görkezilýär.
-
3
Çuň ruhanalyk. Rus medeniýeti ruhanalyk, güýçli ahlak gymmatlyklary we ynanç bilen berk baglanyşyklydyr. Ol klassyky edebiýatda, sungatda we dini däp-dessurlarda öz beýanyny tapýar. Rus adamy wajyp karara gelende, diňe bir akyl-paýhasa däl-de, eýsem, ýagşylyk we päklik duýgusy bilen şekillendirilen ahlak gymmatlyklaryna hem eýerýär.
-
4
Tolerantlyk we köpdürlülige hormat goýmak. Russiýa ýaly köpmilletli ýurtda dürli halklar bile ýaşaýar. Rus halky elmydama dürli medeniýetlere we däp-dessurlara hormat goýmaga we saklamaga çalyşýar. Russiýa ýaly köpmilletli ýurtda dürli halklar bilelikde ýaşaýar, rus halky bolsa hemişe medeniýetleriň we däp-dessurlaryň köpdürlüligini hormatlamaga hem-de goramaga çalyşýar.
-
5
Kollektiwizm duýgusy. Ruslar özleriniň güýçli kollektiwizm duýgusy we başgalaryň aladasyny etmegi bilen. Olar maşgalany, dostlary we jemgyýeti gymmat saýýar, kynçylykly pursatlarda başgalara kömek etmäge we goldamaga taýýar bolýar.
Ruslar baradaky stereotipler
Haýsy stereotipler dogry, haýsy-da ýalňyş
Belki-de, başga hiç bir halk ruslar ýaly köp stereotiplere we miflere sezewar bolan däldir. Olaryň käbirleri ýöntem we gülkünç, käbirleri bolsa hakykatyň bir bölegini öz içine alýar. Ine, Russiýa we onuň halky barada iň giňden ýaýran stereotipleriň käbiri.
Doňan adam
Russiýanyň howa şertleri örän ýowuz diýlip hasaplanýar. Bu belli derejede dogry bolsa-da, ýurduň alty klimat zolagyny öz içine alýandygyny, ýagny klimatyň sebitden sebite çendenaşa sowuk bilen yssynyň arasynda üýtgäp bilýändigini belläp geçmek möhümdir. Emma Russiýanyň köp bölegi aram klimat zolagynda ýerleşýär.
Adam we aýy
Iň gülkünç stereotipleriň birine görä, ruslar aýylary eldeki haýwan hökmünde saklaýar. Bu mif aýynyň gadym wagtlardan bäri rus häsiýetini aňladýandygy we öňler aýylaryň käwagt halk şüweleňlerinde güýmenje üçin çykarylandygy sebäpli dörän bolsa gerek. Elbetde, ruslar hakykatda bu ýabany haýwanlary öýde saklamaýar.
Gaşy çytyk adam
Ruslary köplenç gaşy çytyk, agras we hiç haçan ýylgyrmaýan adam öýdýärler. Bu stereotip öz-özünden düşnüklidir. Rus medeniýetinde nätanyşlara ýylgyrmak adaty däl, ýöne bir rus adam bilen tanşanyňyzdan soň, gaş çytmagyň ýöne bir maskadygyny görersiňiz. Bu aýratynlygy düşündirýän meşhur rus nakyly hem bar: Смех без причины, признак дурачины (Sebäpsiz gülmek akmaklygyň alamatydyr). Şonuň üçin rus ýylgyrsa, onuň ýürekden bolýandygyna ynanyň. Şonuň üçin, rus adamy ýylgyranda, arkaýyn boluň, ol tüýs ýürekdendir.
Arak
Ruslar baradaky iň meşhur stereotipleriň biri olaryň araga bolan söýgüsidir. Emma Russiýa spirtli içgileri iň köp sarp edýän ýurtlaryň arasynda däldir. Bu mifiň ruslaryň myhmansöýerlik däplerinden gelip çykan bolmagy ähtimal, sebäbi bu ýerde myhmana bir bulgur arak hödürlemek ony garşy almagyň bir bölegidir.
Gara pişik
Ruslar örän yrymçyldyr. Bu stereotipde biraz hakykat bar, sebäbi yrymlaryň köpüsi olaryň gündelik durmuşynyň bir bölegi bolup durýar. Mysal üçin, bir rus adamy gara pişik görse, ýoluny dowam etdirmekden gaça durup biler, sebäbi ol iş üçin erbet alamat hasaplanýar. Beýleki tarapdan bolsa, suw doldurylan gaplary göterip barýan birini görmek gowy şowlulyk we bagt getirýär diýlip hasaplanýar. Şonuň bilen birlikde, biziň özümiz fatalist bolup durýarys we häzirki pursatda ýaşamaga çalyşýarys, bu hakykatyň bir bölegi bolan başga bir stereotipdir. Bu fatalistik garaýşy görkezýän bir rus nakylynda şeýle diýilýär: Мы предполагаем, а Бог располагает (Biz çaklaýarys, ýöne Hudaý çözýär). Ol köp ýagdaýlarda adamyň wakalaryň gidişini dolandyryp bilmeýändigini we onuň ykbala ynanmalydygyny aňladýar.
